Tìm hiểu đầy đủ quyền lợi và trách nhiệm của người tiêu dùng Việt Nam theo Luật BVQLNTD 2023. Bài viết hướng dẫn chi tiết, ví dụ minh họa thực tiễn, phân tích quyền và nghĩa vụ, chuẩn SEO.g.
I. Giới thiệu tổng quan về quyền lợi người tiêu dùng
Người tiêu dùng là đối tượng trung tâm trong các hoạt động kinh doanh, thương mại và dịch vụ. Quyền lợi của họ không chỉ bảo vệ quyền lợi cá nhân mà còn thúc đẩy thị trường phát triển lành mạnh. Theo Điều 2 Luật Bảo vệ quyền lợi người tiêu dùng 2023, người tiêu dùng là cá nhân hoặc tổ chức sử dụng hàng hóa, dịch vụ cho mục đích cá nhân, gia đình, cộng đồng, không nhằm mục đích kinh doanh.
Luật BVQLNTD 2023 ra đời nhằm cung cấp khuôn khổ pháp lý để bảo vệ quyền lợi người tiêu dùng, giúp họ yên tâm trong giao dịch, đồng thời yêu cầu doanh nghiệp tuân thủ các nguyên tắc minh bạch, an toàn và công bằng. Trong thực tiễn, nhiều tranh chấp mua bán, dịch vụ phát sinh hàng ngày, từ mua hàng trực tuyến, dịch vụ spa, đến các hợp đồng bảo hiểm, và quyền lợi người tiêu dùng cần được bảo vệ kịp thời.
II. Quyền của người tiêu dùng
1. Quyền được cung cấp thông tin đầy đủ và trung thực
Theo Điều 6 Luật BVQLNTD 2023, Người mua/người sử dụng có quyền được doanh nghiệp cung cấp đầy đủ thông tin về sản phẩm hoặc dịch vụ, bao gồm nguồn gốc, chất lượng, công dụng, giá cả và hướng dẫn sử dụng. Thông tin phải chính xác, rõ ràng và không gây hiểu lầm.
Ví dụ, khi mua thực phẩm chức năng, người tiêu dùng có quyền biết thành phần, công dụng, hướng dẫn sử dụng và hạn sử dụng. Doanh nghiệp không được quảng cáo sai sự thật hoặc che giấu thông tin. Quyền này giúp người tiêu dùng đưa ra lựa chọn sáng suốt, tránh mua sản phẩm không phù hợp hoặc gây hại cho sức khỏe.
2. Quyền an toàn về sản phẩm và dịch vụ
Theo Điều 7 Luật BVQLNTD 2023, người tiêu dùng có quyền được bảo đảm an toàn khi sử dụng sản phẩm và dịch vụ. Doanh nghiệp phải tuân thủ các tiêu chuẩn kỹ thuật, an toàn vệ sinh và các quy định pháp luật liên quan.
Ví dụ, một cơ sở kinh doanh đồ chơi trẻ em phải đảm bảo sản phẩm không chứa chất độc hại, cạnh sắc hoặc các vật liệu nguy hiểm. Nếu sản phẩm không đảm bảo an toàn, khách hàng có quyền yêu cầu bồi thường hoặc khiếu nại cơ quan chức năng. Quyền này giúp giảm thiểu rủi ro tai nạn, bệnh tật và tổn thất tài chính.
3. Quyền khiếu nại, phản ánh và khởi kiện
Theo Điều 18 và Điều 75 Luật BVQLNTD 2023, người tiêu dùng có quyền khiếu nại doanh nghiệp hoặc tổ chức vi phạm quyền lợi, đồng thời được Hội Bảo vệ người tiêu dùng hoặc cơ quan nhà nước hỗ trợ giải quyết. Người tiêu dùng cũng có quyền khởi kiện dân sự để yêu cầu bồi thường thiệt hại.
Ví dụ, khách hàng mua tour du lịch bị công ty hủy chuyến đột ngột có thể gửi khiếu nại, yêu cầu bồi thường, và nếu không được giải quyết, có thể nhờ Hội đại diện thương lượng hoặc khởi kiện ra tòa. Quyền này giúp người tiêu dùng bảo vệ quyền lợi một cách chủ động và pháp lý, giảm tình trạng doanh nghiệp vi phạm mà không bị xử lý.
4. Quyền được bồi thường thiệt hại
Theo Điều 20 Luật BVQLNTD 2023, khi quyền lợi bị xâm phạm, người tiêu dùng có quyền yêu cầu doanh nghiệp bồi thường toàn bộ thiệt hại thực tế, bao gồm vật chất và tinh thần trong một số trường hợp.
Ví dụ, khi mua sản phẩm điện tử bị lỗi, ngoài việc đổi mới, người mua còn có quyền yêu cầu doanh nghiệp bồi thường chi phí vận chuyển, chi phí sửa chữa phát sinh. Quyền này không chỉ đảm bảo quyền lợi cá nhân mà còn tạo áp lực doanh nghiệp nâng cao chất lượng dịch vụ.
5. Quyền tham gia đóng góp ý kiến và giám sát thị trường
Theo Điều 72 và 77 Luật BVQLNTD 2023, người tiêu dùng có quyền tham gia phản ánh, đóng góp ý kiến và giám sát các hoạt động kinh doanh, sản phẩm, dịch vụ. Họ có thể báo cáo cơ quan quản lý hoặc Hội Bảo vệ người tiêu dùng về các hành vi gian lận, sản phẩm kém chất lượng.
Ví dụ, khách hàng khi phát hiện thực phẩm chức năng quảng cáo sai công dụng có thể gửi thông tin đến Hội để cảnh báo cộng đồng, giúp hạn chế rủi ro cho các người tiêu dùng khác.
III. Nghĩa vụ của người tiêu dùng
1. Sử dụng sản phẩm và dịch vụ đúng mục đích
Theo Điều 8 Luật BVQLNTD 2023, người tiêu dùng có nghĩa vụ sử dụng sản phẩm, dịch vụ đúng mục đích, hướng dẫn và điều kiện an toàn. Việc sử dụng sai cách có thể gây thiệt hại cho bản thân và người khác, và có thể làm mất quyền khiếu nại.
Ví dụ, việc sử dụng thuốc chữa bệnh sai liều lượng hoặc kết hợp sản phẩm điện tử sai hướng dẫn có thể gây hư hỏng hoặc nguy hiểm. Nghĩa vụ này đảm bảo an toàn cá nhân và tăng tính hợp pháp cho yêu cầu bồi thường nếu có tranh chấp.
2. Tuân thủ hợp đồng và thanh toán
Người tiêu dùng có nghĩa vụ thực hiện đúng các điều khoản trong hợp đồng mua bán hoặc dịch vụ, bao gồm thanh toán đầy đủ và đúng hạn. Theo Điều 9 Luật BVQLNTD 2023, việc vi phạm hợp đồng có thể khiến người tiêu dùng mất quyền lợi bảo vệ.
Ví dụ, nếu khách hàng đặt tour du lịch nhưng không thanh toán đúng hạn, họ có thể bị mất quyền đổi lịch hoặc hoàn tiền. Nghĩa vụ này tạo sự công bằng và cân bằng lợi ích giữa người tiêu dùng và doanh nghiệp.
3. Bảo quản và giữ gìn sản phẩm, chứng từ
Theo Điều 10 Luật BVQLNTD 2023, người tiêu dùng cần bảo quản sản phẩm, dịch vụ và các chứng từ liên quan như hóa đơn, phiếu bảo hành. Đây là cơ sở quan trọng để chứng minh quyền lợi khi yêu cầu bồi thường hoặc khiếu nại.
Ví dụ, khách hàng mua điện thoại cần giữ phiếu mua hàng để đảm bảo quyền đổi trả nếu sản phẩm bị lỗi. Nghĩa vụ này giúp quá trình giải quyết tranh chấp minh bạch và thuận lợi hơn.
IV. Vai trò của tổ chức bảo vệ người tiêu dùng và cơ quan nhà nước
1. Hỗ trợ, giám sát và cảnh báo
Theo Điều 72, 73 và 77 Luật BVQLNTD 2023, tổ chức bảo vệ người tiêu dùng có vai trò hướng dẫn, giám sát và cảnh báo rủi ro cho người tiêu dùng. Hội có thể đại diện, thương lượng, hòa giải, hoặc báo cáo vi phạm với cơ quan nhà nước.
Ví dụ, Hội phát hiện một cơ sở kinh doanh mỹ phẩm giả và cảnh báo cộng đồng, đồng thời yêu cầu cơ quan quản lý thị trường xử lý vi phạm. Vai trò này giúp thị trường minh bạch, an toàn và bảo vệ quyền lợi người tiêu dùng.
2. Phối hợp giải quyết tranh chấp
Hội và cơ quan nhà nước phối hợp để giải quyết tranh chấp giữa người tiêu dùng và doanh nghiệp, đảm bảo quá trình minh bạch, công bằng và nhanh chóng. Theo Điều 73 Luật BVQLNTD 2023, Hội có quyền đại diện người tiêu dùng khi được ủy quyền và phối hợp với cơ quan chức năng để yêu cầu xử lý doanh nghiệp vi phạm.
V. Kết luận và lời khuyên cho người tiêu dùng hiện đại
Người tiêu dùng hiện đại cần nắm rõ quyền và nghĩa vụ theo Luật Bảo vệ quyền lợi người tiêu dùng 2023 để bảo vệ bản thân, giảm rủi ro khi mua sắm và sử dụng dịch vụ. Bên cạnh đó, họ nên giữ chứng từ, tuân thủ hợp đồng, và biết cách phối hợp với Hội Bảo vệ người tiêu dùng hoặc cơ quan nhà nước khi quyền lợi bị xâm phạm.
Việc nắm rõ quyền và nghĩa vụ không chỉ giúp cá nhân bảo vệ quyền lợi mà còn thúc đẩy doanh nghiệp minh bạch, tạo môi trường thị trường công bằng, lành mạnh và an toàn cho cộng đồng.
Nếu bạn gặp khó khăn trong khiếu nại, tranh chấp hoặc cần tư vấn pháp luật về quyền lợi người tiêu dùng, liên hệ ngay với công ty luật uy tín để được hỗ trợ chuyên nghiệp và kịp thời.
Bài viết có tham khảo Luật bảo vệ người tiêu dùng năm 2023
Tham khảo thêm bài viết khác của chúng tôi: https://htllaw.com.vn/thu-tu-giai-quyet-no-trong-pha-san-2025
