Phân tích quy định pháp luật về bảo vệ động vật nguy cấp, quý, hiếm; tội danh, căn cứ xử lý hình sự và mức hình phạt theo Bộ luật Hình sự qua vụ việc Người đàn ông bị khởi tố vì mua bình rượu ngâm rắn hổ mang chúa.
1. Thực trạng mua bán, sử dụng rượu ngâm động vật hoang dã
Trong đời sống xã hội, việc ngâm rượu từ các loài động vật hoang dã, đặc biệt là rắn, từ lâu đã tồn tại như một thói quen dân gian với quan niệm “bồi bổ sức khỏe”. Tuy nhiên, cùng với sự phát triển của pháp luật về bảo vệ môi trường và đa dạng sinh học, nhiều hành vi vốn được xem là “bình thường” trước đây đã trở thành hành vi vi phạm pháp luật, thậm chí bị xử lý hình sự.
Thực tiễn gần đây cho thấy, không ít trường hợp bị khởi tố chỉ vì mua hoặc tàng trữ rượu ngâm động vật hoang dã, trong đó có rắn hổ mang chúa – loài thuộc danh mục động vật nguy cấp, quý, hiếm được ưu tiên bảo vệ. Vụ việc một người đàn ông bị khởi tố do mua bình rượu ngâm rắn hổ mang chúa là ví dụ điển hình, mang tính cảnh báo pháp lý rõ rệt đối với người dân.
2. Tóm tắt vụ việc dưới góc độ pháp lý
Qua công tác kiểm tra, cơ quan chức năng phát hiện một bình rượu ngâm chứa cá thể rắn hổ mang chúa được vận chuyển trên đường. Người liên quan không xuất trình được bất kỳ giấy tờ nào chứng minh nguồn gốc hợp pháp của cá thể rắn nói trên.
Quá trình điều tra xác định, cá thể rắn hổ mang chúa này thuộc loài động vật nguy cấp, quý, hiếm, việc mua, tàng trữ, vận chuyển khi không có hồ sơ hợp pháp đã đủ yếu tố cấu thành hành vi vi phạm quy định về bảo vệ động vật hoang dã, từ đó bị khởi tố hình sự theo quy định của Bộ luật Hình sự.
3. Rắn hổ mang chúa có phải là động vật bị cấm mua bán, tàng trữ không?
3.1. Khái niệm động vật nguy cấp, quý, hiếm
Theo pháp luật Việt Nam, động vật hoang dã được chia thành nhiều nhóm, trong đó động vật nguy cấp, quý, hiếm được ưu tiên bảo vệ là nhóm được bảo vệ ở mức cao nhất. Các loài này có số lượng cá thể trong tự nhiên suy giảm nghiêm trọng, có nguy cơ tuyệt chủng nếu không được kiểm soát chặt chẽ.
Đối với các loài thuộc nhóm này, pháp luật nghiêm cấm các hành vi:
-
Săn bắt;
-
Giết, nuôi, nhốt;
-
Mua bán, vận chuyển;
-
Tàng trữ, chế biến, sử dụng;
-
Buôn bán các bộ phận, sản phẩm từ cá thể của loài.
Trừ trường hợp được cơ quan nhà nước có thẩm quyền cấp phép hợp pháp.
3.2. Vị trí pháp lý của rắn hổ mang chúa
Rắn hổ mang chúa là loài được xếp vào danh mục động vật nguy cấp, quý, hiếm được ưu tiên bảo vệ. Do đó:
-
Việc mua bán, tàng trữ rắn hổ mang chúa dưới mọi hình thức;
-
Kể cả việc ngâm rượu, trưng bày, cất giữ trong nhà;
Đều bị coi là hành vi trái pháp luật nếu không có hồ sơ chứng minh nguồn gốc hợp pháp theo quy định.
4. Mua rượu ngâm rắn hổ mang chúa có bị xử lý hình sự không?
4.1. Không chỉ người bán, người mua cũng bị xử lý
Nhiều người vẫn nhầm tưởng rằng chỉ người săn bắt hoặc buôn bán động vật hoang dã mới bị xử lý, còn người mua để “sử dụng cá nhân” thì không. Đây là nhận thức sai lầm.
Theo quy định của pháp luật hình sự:
Người mua, tàng trữ, vận chuyển động vật nguy cấp, quý, hiếm mà không chứng minh được nguồn gốc hợp pháp cũng bị xem là hành vi vi phạm pháp luật hình sự.
Do đó, chỉ cần có hành vi mua hoặc sở hữu, không phụ thuộc vào mục đích sử dụng, vẫn có thể bị truy cứu trách nhiệm hình sự.
4.2. Tội danh áp dụng
Hành vi mua bình rượu ngâm rắn hổ mang chúa có thể bị xử lý về tội vi phạm quy định về bảo vệ động vật nguy cấp, quý, hiếm theo Bộ luật Hình sự.
Tội danh này áp dụng đối với các hành vi:
-
Mua;
-
Bán;
-
Vận chuyển;
-
Tàng trữ;
-
Sử dụng sản phẩm từ động vật nguy cấp, quý, hiếm;
Khi không có giấy tờ hợp pháp, bất kể số lượng là một cá thể hay nhiều cá thể.
5. Mức hình phạt có thể áp dụng
Tùy theo tính chất, mức độ vi phạm, người thực hiện hành vi có thể phải đối mặt với:
5.1. Hình phạt chính
-
Phạt tiền với mức cao;
-
Phạt cải tạo không giam giữ;
-
Phạt tù có thời hạn.
Trong nhiều vụ việc thực tiễn, chỉ cần một cá thể động vật thuộc nhóm ưu tiên bảo vệ cũng đã đủ căn cứ để xử lý hình sự.
5.2. Hình phạt bổ sung
-
Tịch thu tang vật, phương tiện vi phạm;
-
Cấm đảm nhiệm chức vụ, hành nghề hoặc làm công việc nhất định;
-
Buộc tiêu hủy hoặc bàn giao tang vật cho cơ quan chuyên môn.
6. Vì sao “rượu ngâm” vẫn bị coi là tang vật phạm pháp?
Một số người cho rằng khi động vật đã bị giết và ngâm rượu thì không còn là động vật sống nên không bị điều chỉnh. Tuy nhiên, pháp luật không phân biệt trạng thái sống hay đã chết.
Chỉ cần là:
-
Cá thể;
-
Bộ phận;
-
Sản phẩm;
Có nguồn gốc từ động vật nguy cấp, quý, hiếm thì đều thuộc đối tượng quản lý nghiêm ngặt. Do đó, bình rượu ngâm rắn hổ mang chúa vẫn bị coi là tang vật vi phạm pháp luật.
7. Những sai lầm pháp lý người dân thường mắc phải
Qua thực tiễn tư vấn và xét xử, có thể nhận diện một số sai lầm phổ biến như:
-
Tin rằng mua để “biếu tặng”, “ngâm uống” thì không vi phạm;
-
Cho rằng chỉ cần không bán lại là hợp pháp;
-
Nghĩ rằng rượu ngâm là “hàng cũ” nên không bị xử lý;
-
Không kiểm tra nguồn gốc, giấy tờ hợp pháp khi mua.
Chính những suy nghĩ này đã dẫn đến hậu quả pháp lý nghiêm trọng, thậm chí là án tù.
8. Khuyến nghị pháp lý cho người dân
Để tránh rủi ro pháp lý, người dân cần lưu ý:
-
Tuyệt đối không mua, không tàng trữ, không sử dụng các sản phẩm từ động vật hoang dã nguy cấp, quý, hiếm;
-
Không tin vào lời quảng cáo “hàng nuôi”, “hàng có giấy” nếu không có hồ sơ pháp lý hợp lệ;
-
Khi phát hiện các hành vi mua bán trái phép động vật hoang dã, cần thông báo cho cơ quan chức năng;
-
Tìm hiểu kỹ quy định pháp luật trước khi mua các sản phẩm có nguồn gốc từ động vật.
9. Kết luận
Vụ việc người đàn ông bị khởi tố vì mua bình rượu ngâm rắn hổ mang chúa cho thấy pháp luật Việt Nam xử lý rất nghiêm các hành vi xâm hại đến động vật nguy cấp, quý, hiếm, kể cả trong trường hợp người vi phạm chỉ là người mua hoặc người tàng trữ.
Việc nâng cao nhận thức pháp lý, từ bỏ các thói quen sử dụng sản phẩm từ động vật hoang dã không chỉ giúp tránh rủi ro pháp lý, mà còn góp phần bảo vệ môi trường và đa dạng sinh học theo đúng định hướng của Nhà nước.
Bài viết có sự tham khảo của NĐ 104/2025/NĐ-CP
Tham khảo thêm bài viết của chúng tôi: https://htllaw.com.vn/quy-tu-thien-bi-cam-nhan-tien-cho-vay-gop-von-dau-tu
