Trong bối cảnh thương mại điện tử và bán hàng online phát triển mạnh mẽ, việc người nổi tiếng (KOL, influencer) tham gia quảng bá sản phẩm ngày càng phổ biến. Tuy nhiên, bên cạnh lợi ích kinh doanh, rủi ro vi phạm pháp luật cũng gia tăng, đặc biệt là hành vi quảng cáo sai sự thật, công dụng phóng đại — có thể dẫn đến tội lừa dối khách hàng theo Điều 198 Bộ luật Hình sự (BLHS) năm 2015 (sửa đổi, bổ sung 2017).
Vụ án liên quan đến kẹo rau củ Kera, với các bị can như Quang Linh Vlog, hoa hậu Thùy Tiên, Hằng Du Mục…, là minh chứng điển hình. Bài viết này sẽ phân tích cấu thành tội, phân tích vụ việc thực tế, đánh giá trách nhiệm và rút ra bài học pháp lý.
Khung pháp lý về tội “lừa dối khách hàng”
1. Nội dung điều luật
-
Theo Điều 198 BLHS năm 2015 (sửa đổi, bổ sung 2025), người nào trong việc mua, bán hàng hóa hoặc cung cấp dịch vụ mà cân, đong, đo, đếm, tính gian hàng hóa, dịch vụ hoặc dùng thủ đoạn gian dối khác để thu lợi bất chính thì có thể bị truy cứu trách nhiệm hình sự.
-
Khung hình phạt:
-
Khoản 1: nếu lợi bất chính từ 5 triệu đến dưới 50 triệu đồng, hoặc đã bị xử phạt vi phạm hành chính trước đây → phạt cảnh cáo, phạt tiền từ 10 triệu đến 100 triệu hoặc cải tạo không giam giữ đến 3 năm.
-
Khoản 2 (tình tiết tăng nặng): nếu có tổ chức, tính chuyên nghiệp, dùng thủ đoạn xảo quyệt, hoặc lợi bất chính từ 50 triệu trở lên → phạt tiền từ 100 triệu đến 500 triệu hoặc phạt tù từ 1 đến 5 năm.
-
Ngoài ra, cơ quan tố tụng có thể áp dụng hình phạt bổ sung: cấm hành nghề hoặc làm công việc nhất định từ 1 đến 5 năm.
-
Phân tích cấu thành tội lừa dối khách hàng theo các dấu hiệu pháp lý:
-
Khách thể
– Là quyền, lợi ích hợp pháp của người tiêu dùng (khách hàng). Hành vi lừa dối làm xâm phạm niềm tin, gây thiệt hại tài chính hoặc tinh thần cho khách hàng. -
Mặt khách quan
– Các hành vi: cân, đong, đo, đếm gian dối; tính toán sai; hoặc sử dụng thủ đoạn gian dối khác (quảng cáo sai công dụng, phóng đại, ghi sai thành phần, dựng cảnh để tạo niềm tin…).
– Hậu quả: thu lợi bất chính (số tiền thu được từ hành vi gian dối là căn cứ để truy cứu tội). -
Mặt chủ quan
– Lỗi cố ý: người phạm tội nhận thức rõ hành vi gian dối và hậu quả, vẫn thực hiện để thu lợi. -
Chủ thể
– Cá nhân có năng lực trách nhiệm hình sự (đủ tuổi, có năng lực), có thể là người bán, cung cấp dịch vụ, hoặc đại diện doanh nghiệp.
Phân tích vụ Quang Linh Vlog – Thùy Tiên (kẹo Kera) theo quy định pháp luật
1. Tóm tắt sự việc
-
Theo cáo trạng và các thông tin điều tra, Cơ quan CSĐT Công an TP.HCM kết luận rằng kẹo Kera được quảng cáo là “kẹo rau củ”, “mỗi viên kẹo tương đương một đĩa rau”, bổ sung chất xơ … nhưng trong thực tế, hàm lượng rau củ rất thấp. (Nguồn: Tạp chí Phổ biến Pháp Luật)
-
Cụ thể, giám định cho thấy hàm lượng chất xơ thực tế thấp hơn đáng kể so với công bố. Phobien Phap Luat
-
Từ ngày 12/12/2024 đến 14/3/2025, đã có khoảng 56.385 khách hàng mua tổng cộng 129.617 hộp kẹo Kera, thu lợi bất chính hơn 12,4 tỷ đồng.
-
VKSND Tối cao truy tố 5 bị can: Lê Tuấn Linh (Giám đốc), Nguyễn Thị Thái Hằng (Hằng Du Mục), Phạm Quang Linh (Quang Linh Vlog), Lê Thành Công (thành viên HĐQT), và Nguyễn Thúc Thùy Tiên (Hoa hậu) theo tội lừa dối khách hàng (Điều 198).
-
Tại phiên sơ thẩm (bắt đầu ngày 19/11/2025), tòa xác định rằng các bị cáo đã quảng cáo sai sự thật: dựng kịch bản, quay video vùng nguyên liệu thuê mướn, quảng bá không đúng công nghệ, nguồn gốc nguyên liệu, hàm lượng chất xơ, công dụng sản phẩm. (Nguồn: Báo Thanh Niên)
2. Phân tích cấu thành tội trong vụ Kera
Dựa vào các dấu hiệu cấu thành tội lừa dối khách hàng, ta phân tích như sau:
-
Khách thể
-
Hàng nghìn khách hàng mua kẹo Kera vì tin vào quảng cáo “1 viên = một đĩa rau”, mong muốn bổ sung chất xơ, vitamin,…
-
Hành vi quảng bá sai sự thật xâm phạm quyền lợi của họ — niềm tin, quyền được thông tin trung thực — nên thỏa mãn dấu hiệu “xâm phạm quyền lợi người tiêu dùng”.
-
-
Mặt khách quan
-
Hành vi gian dối: Quảng cáo quá mức, phóng đại công dụng (bổ sung rau, chất xơ) là thủ đoạn gian dối “khác” so với cân/măc đo đếm — nằm trong khung “dùng thủ đoạn gian dối khác”.
-
Tổ chức, chuyên nghiệp: Các bị cáo thiết lập công ty, có Hội đồng quản trị, thuê vườn để quay video quảng bá → đây là hành vi có tổ chức, chuyên nghiệp.
-
Thủ đoạn xảo quyệt: Việc dựng cảnh “vườn rau”, quay clip quảng cáo, mượn địa điểm, tạo lòng tin giả tạo cho người xem → là thủ đoạn xảo quyệt.
-
Hậu quả lợi ích bất chính: thu hơn 12,4 tỉ đồng là con số lớn, vượt ngưỡng hợp lý để truy tố theo khoản tăng nặng (lợi bất chính ≥ 50 triệu).
-
-
Mặt chủ quan
-
Các bị cáo không chỉ “lỡ miệng”, mà rõ ràng đã có kế hoạch kinh doanh, quảng cáo, và biết rõ những gì họ công bố có thể sai lệch so với thực tế — thể hiện lỗi cố ý.
-
Mục đích là thu lợi lớn — rõ ràng là động cơ kinh tế, không phải vô ý.
-
-
Chủ thể
-
Các bị cáo là cá nhân có năng lực hình sự (giám đốc, thành viên HĐQT, hoa hậu, người nổi tiếng) — đủ điều kiện bị truy cứu trách nhiệm hình sự.
-
Vai trò của Quang Linh Vlog, Thùy Tiên, Hằng Du Mục không chỉ quảng bá mà còn tham gia cấu trúc kinh doanh (HĐQT, thành viên)… nên trách nhiệm là rất rõ ràng.
-
-
Hình phạt khả năng
-
Do vụ án có đầy đủ tình tiết tăng nặng: tổ chức, chuyên nghiệp, thủ đoạn xảo quyệt, lợi bất chính lớn → các bị cáo bị truy tố theo khoản 2, điểm (d) Điều 198 → khung phạt: phạt tiền 100 – 500 triệu hoặc tù 1–5 năm.
-
Ngoài ra, tòa có thể áp dụng hình phạt bổ sung: cấm làm công việc nhất định trong 1–5 năm.
-
So sánh và phân biệt: lừa dối khách hàng vs lừa đảo chiếm đoạt tài sản
Một số người dễ nhầm lẫn tội lừa dối khách hàng với lừa đảo chiếm đoạt tài sản. Cần phân biệt rõ ràng:
-
Lừa dối khách hàng (Điều 198): chủ yếu là gian dối trong đo lường, chất lượng, thông tin sản phẩm/dịch vụ để thu lợi bất chính nhưng không nhất thiết chiếm đoạt tài sản theo nghĩa “chiếm đoạt hoàn toàn” như lừa đảo. Phobien Phap Luat
-
Lừa đảo chiếm đoạt tài sản (ví dụ, Điều 174 BLHS): hành vi gian dối nhằm chiếm đoạt tài sản của người khác, tức là lừa để người ta giao tài sản rồi không trả hoặc chiếm đoạt tài sản đó.
Vụ Kera rõ ràng là “lừa dối khách hàng” vì mục tiêu là bán sản phẩm với công dụng quảng cáo, thu lợi bất chính, nhưng họ không chỉ chiếm đoạt tài sản theo kiểu lừa lấy rồi biến mất – họ vẫn giao sản phẩm (dù chất lượng, công dụng sai).
Trách nhiệm pháp lý cá nhân – vai trò của người nổi tiếng (KOL)
Vụ Quang Linh Vlog – Thùy Tiên đặt ra vấn đề quan trọng: khi KOL / người nổi tiếng tham gia quảng bá sản phẩm, họ có thể chịu trách nhiệm hình sự nếu sản phẩm quảng cáo sai, gây lừa dối khách hàng.
- Nếu KOL chỉ là người quảng bá (không tham gia điều hành, kinh doanh) có thể bị xem là đồng phạm hoặc chịu trách nhiệm phụ. Phobien Phap Luat
- Nếu KOL tham gia điều hành (như làm thành viên HĐQT, cổ đông), như trường hợp Quang Linh Vlog, Thùy Tiên – thì trách nhiệm rất lớn, vì họ góp phần vào chiến lược tổ chức, quảng bá, phân phối – dẫn đến phạm tội có tổ chức, chuyên nghiệp.
- Thái độ hợp tác (ví dụ nhận biết sai, xin lỗi, đền bù) không miễn trừ trách nhiệm hình sự, nhưng có thể là tình tiết giảm nhẹ nếu xem xét trong quá trình xét xử (tùy thực tế).
Bài học pháp lý & khuyến nghị
Từ phân tích vụ việc và cấu thành tội, ta có thể rút ra các bài học và khuyến nghị cho các bên liên quan:
1. Đối với doanh nghiệp sản xuất / kinh doanh
-
Minh bạch sản phẩm
-
Khi công bố thông tin sản phẩm, cần dựa trên kết quả giám định, phân tích khoa học (hàm lượng chất xơ, thành phần …) chứ không quảng cáo theo cảm tính hoặc mong muốn thu hút.
-
Công bố giấy kiểm nghiệm, công bố nguồn gốc nguyên liệu, quy trình sản xuất nếu có thể.
-
-
Chiến lược quảng bá có trách nhiệm
-
Không dựng cảnh “giả vườn”, “giả tự nhiên” để lấy lòng tin người tiêu dùng.
-
Tuân thủ Luật Quảng cáo, Luật Bảo vệ quyền lợi người tiêu dùng: nội dung quảng cáo phải đúng – đủ – rõ ràng.
-
-
Kiểm soát nội bộ
-
Doanh nghiệp nên có bộ phận kiểm soát chất lượng và marketing hợp tác chặt chẽ để đảm bảo thông tin quảng cáo phản ánh thực tế sản phẩm.
-
Khi hợp tác với KOL, nên có hợp đồng chi tiết, quy định trách nhiệm nếu công dụng quảng cáo không đúng, hoặc nếu giám định cho thấy sai lệch.
-
2. Đối với người nổi tiếng (KOL, influencer)
-
Tự chịu trách nhiệm trước khi quảng bá
-
Trước khi quảng bá sản phẩm, KOL nên yêu cầu doanh nghiệp cung cấp bản công bố thành phần, giấy kiểm nghiệm, nguồn gốc sản xuất.
-
Không quảng bá sản phẩm chỉ vì tiền nếu chưa chắc thông tin là đúng – điều này có thể dẫn đến trách nhiệm hình sự nếu sản phẩm bị xác định là lừa dối khách hàng.
-
-
Vai trò trong doanh nghiệp
-
Nếu tham gia sâu (như góp vốn, làm thành viên HĐQT), KOL cần hiểu rõ vai trò và rủi ro pháp lý.
-
Cần đảm bảo sự minh bạch trong việc quảng bá, tiếp thị và tham gia điều hành.
-
3. Đối với người tiêu dùng
-
Nâng cao ý thức kiểm tra sản phẩm
-
Khi mua hàng online hoặc qua livestream, người tiêu dùng cần tìm hiểu kỹ thông tin: thành phần, nguồn gốc, giám định hoặc kiểm nghiệm (nếu công bố).
-
Lưu giữ hóa đơn, hình ảnh, video quảng cáo (nếu cần) để làm bằng chứng nếu có khiếu nại.
-
-
Sử dụng quyền khiếu nại, tố cáo
-
Khi phát hiện quảng cáo sai sự thật, người tiêu dùng có thể khiếu nại lên cơ quan Quản lý thị trường, Cục An toàn thực phẩm hoặc cơ quan chức năng liên quan.
-
Có thể khởi kiện dân sự đòi bồi thường thiệt hại nếu bị thiệt hại do thông tin sai về sản phẩm.
-
4. Đối với cơ quan quản lý nhà nước
-
Tăng cường kiểm soát quảng cáo, sản phẩm sức khỏe / thực phẩm
-
Cơ quan quản lý cần giám sát nghiêm việc quảng cáo các sản phẩm “bổ sung”, “thực phẩm chức năng”, kẹo rau củ như Kera,… bởi nhóm này dễ bị lạm dụng để quảng bá sai công dụng.
-
Tăng tần suất thanh tra, kiểm tra mẫu, giám định hàm lượng thực phẩm, chất xơ, các thành phần chính để phát hiện gian dối.
-
-
Xử lý nghiêm vi phạm
-
Khi có dấu hiệu tội phạm (như trong vụ Kera), cần truy tố trách nhiệm hình sự theo Điều 198 BLHS, để răn đe.
-
Đồng thời, công khai xử lý để cảnh tỉnh doanh nghiệp và KOL khác: quảng cáo sai công dụng, gây hiểu lầm là vi phạm nghiêm trọng.
-
-
Tuyên truyền, giáo dục người tiêu dùng
-
Nhà nước nên đẩy mạnh tuyên truyền quyền của người tiêu dùng, cách nhận biết quảng cáo sai, tầm quan trọng của việc kiểm tra thông tin sản phẩm trước khi mua.
-
Hỗ trợ các kênh báo chí, mạng xã hội lan truyền kiến thức pháp lý để người dân tự bảo vệ quyền lợi.
-
Dịch vụ pháp lý của công ty
Nếu bạn là doanh nghiệp, KOL hay cá nhân gặp vấn đề liên quan đến lừa dối khách hàng (Điều 198 BLHS), công ty Luật TNHH HTL chúng tôi cung cấp:
- Tư vấn pháp luật: Kiểm tra thông tin sản phẩm, hợp đồng hợp tác với KOL/influencer, phòng ngừa rủi ro pháp lý.
- Giải quyết tranh chấp: Hỗ trợ khiếu nại, hòa giải, đại diện làm việc với cơ quan chức năng hoặc tòa án.
- Tố tụng hình sự: Đại diện bị cáo trong vụ lừa dối khách hàng, bảo vệ quyền lợi hợp pháp.
Bài viết có sự tham khảo từ văn bản Bộ Luật Hình sự 2015 trên website Thư viện pháp luật
Tham khảo thêm: https://htllaw.com.vn/tai-san-rieng-trong-thoi-ky-hon-nhan-2025
