Những Khó Khăn Khi Chia Thừa Kế Không Có Di Chúc – Cảnh Báo Rủi Ro Pháp Lý Và Giải Pháp Phòng Ngừa 2025

Table of Contents

1. Chia thừa kế không có di chúc – Thực trạng phổ biến nhưng tiềm ẩn nhiều tranh chấp

Trong thực tiễn đời sống, rất nhiều người có tâm lý “của để dành cho con cháu”, nhưng lại không lập di chúc, với suy nghĩ đơn giản rằng sau khi qua đời, tài sản đương nhiên được chia cho người thân trong gia đình. Tuy nhiên, thực tế cho thấy phần lớn các tranh chấp thừa kế tại Việt Nam đều phát sinh từ trường hợp không có di chúc hợp pháp.

Khi người chết không để lại di chúc, việc phân chia di sản sẽ được thực hiện theo quy định của pháp luật về thừa kế theo pháp luật. Mặc dù pháp luật đã có quy định khá chi tiết, nhưng trên thực tế, quá trình này thường kéo dài, phức tạp, dễ phát sinh mâu thuẫn và thậm chí dẫn đến kiện tụng kéo dài nhiều năm.

Việc không lập di chúc không chỉ ảnh hưởng đến quyền lợi của người thừa kế mà còn gây tổn hại nghiêm trọng đến mối quan hệ gia đình, làm phát sinh chi phí tố tụng và rủi ro pháp lý khó lường.

2. Quy định pháp luật về thừa kế khi không có di chúc

Theo Bộ luật Dân sự năm 2015 (đang được áp dụng hiện nay), thừa kế theo pháp luật được áp dụng trong các trường hợp:

Người chết không để lại di chúc;
Di chúc không hợp pháp;
Người được chỉ định thừa kế theo di chúc chết trước hoặc chết cùng thời điểm với người lập di chúc;
Cơ quan, tổ chức được chỉ định hưởng thừa kế không còn tồn tại;
Người được chỉ định thừa kế từ chối nhận di sản.

Khi đó, di sản được chia theo hàng thừa kế, bao gồm:

Hàng thừa kế thứ nhất: vợ, chồng, cha mẹ đẻ, cha mẹ nuôi, con đẻ, con nuôi của người chết;
Hàng thừa kế thứ hai: ông bà nội, ông bà ngoại, anh chị em ruột của người chết;
Hàng thừa kế thứ ba: cụ nội, cụ ngoại, bác, chú, cậu, cô, dì, cháu ruột của người chết…

Chỉ khi không còn ai ở hàng thừa kế trước thì mới được hưởng thừa kế ở hàng sau.

Trên lý thuyết, quy định này nhằm đảm bảo sự công bằng. Tuy nhiên, trên thực tế lại phát sinh rất nhiều khó khăn.

3. Những khó khăn phổ biến khi thừa kế không có di chúc

3.1. Khó xác định đầy đủ người thừa kế hợp pháp

Một trong những vướng mắc lớn nhất là xác định đầy đủ những người thuộc hàng thừa kế.

Trong nhiều trường hợp:

Người chết có con riêng, con ngoài giá thú;
Có quan hệ nuôi con nuôi nhưng không đăng ký hợp pháp;
Có người thân đã mất liên lạc lâu năm;
Có người đang ở nước ngoài, không rõ địa chỉ.

Việc xác minh nhân thân, quan hệ huyết thống, giấy tờ hộ tịch thường mất rất nhiều thời gian, thậm chí phải khởi kiện ra Tòa án để yêu cầu xác định hàng thừa kế.

3.2. Tranh chấp về công sức đóng góp và quản lý tài sản

Thực tế cho thấy, nhiều người trong gia đình là người trực tiếp chăm sóc cha mẹ, quản lý nhà đất, đầu tư xây dựng, sửa chữa tài sản… nhưng khi chia thừa kế lại không được ghi nhận công sức tương xứng.

Điều này dẫn đến tranh chấp gay gắt về:

Công sức tôn tạo, duy trì tài sản;
Việc ai là người có quyền quản lý, sử dụng tài sản trong thời gian dài;
Yêu cầu thanh toán chi phí chăm sóc người để lại di sản.

Do không có di chúc ghi nhận ý chí của người đã mất, Tòa án buộc phải xem xét theo chứng cứ gián tiếp, khiến quá trình giải quyết kéo dài và khó đạt được sự đồng thuận.

3.3. Mâu thuẫn giữa các đồng thừa kế về cách chia tài sản

Khi không có di chúc, pháp luật chia thừa kế theo phần bằng nhau trong cùng một hàng thừa kế. Tuy nhiên, trên thực tế:

Có người muốn nhận hiện vật (nhà, đất);
Có người chỉ muốn nhận tiền;
Có người không muốn bán tài sản chung;
Có người cố tình kéo dài để chiếm giữ tài sản.

Việc không thống nhất được phương án phân chia khiến vụ việc buộc phải đưa ra Tòa án giải quyết, mất rất nhiều thời gian và chi phí.

3.4. Tài sản thừa kế là bất động sản – phát sinh thủ tục phức tạp

Đối với di sản là quyền sử dụng đất, nhà ở, việc phân chia thừa kế khi không có di chúc thường gặp các khó khăn như:

Không thể thực hiện thủ tục sang tên do chưa có văn bản thỏa thuận phân chia di sản;
Phải khởi kiện yêu cầu chia di sản thừa kế tại Tòa án;
Tài sản đang thế chấp, đang tranh chấp hoặc chưa có giấy chứng nhận;
Đất có nguồn gốc phức tạp, sử dụng chung nhiều đời.

Thực tế cho thấy rất nhiều vụ tranh chấp thừa kế đất đai kéo dài 5–10 năm vẫn chưa thể giải quyết dứt điểm.

3.5. Phát sinh mâu thuẫn gia đình, rạn nứt tình cảm

Đây là hệ quả nghiêm trọng nhưng thường bị xem nhẹ. Khi không có di chúc, việc tranh chấp tài sản dễ dẫn đến:

Anh em ruột từ mặt nhau;
Con cháu kiện tụng cha mẹ, ông bà;
Gia đình mất đoàn kết kéo dài nhiều thế hệ.

Nhiều vụ việc sau khi kết thúc tranh chấp thì tình thân cũng không thể hàn gắn.

4. Rủi ro pháp lý khi không lập di chúc hợp pháp

Không lập di chúc hoặc lập di chúc không đúng quy định có thể dẫn đến các rủi ro sau:

Di chúc bị tuyên vô hiệu toàn bộ hoặc một phần;
Ý chí của người để lại tài sản không được tôn trọng;
Tài sản bị chia không đúng mong muốn;
Phát sinh nghĩa vụ thuế, chi phí tố tụng không cần thiết;
Tài sản bị “đóng băng” trong thời gian dài do tranh chấp.

Đặc biệt, trong bối cảnh giá trị bất động sản ngày càng lớn, việc không chuẩn bị di chúc rõ ràng có thể gây thiệt hại kinh tế rất lớn cho người thừa kế.

5. Lập di chúc – Giải pháp phòng ngừa tranh chấp hiệu quả nhất

Lập di chúc là cách duy nhất để bảo đảm ý chí của người để lại tài sản được tôn trọng và thực hiện đúng pháp luật.

Một bản di chúc hợp pháp sẽ giúp:

Chủ động phân chia tài sản theo mong muốn;
Hạn chế tối đa tranh chấp giữa những người thừa kế;
Bảo vệ quyền lợi của người yếu thế (con chưa thành niên, người phụ thuộc);
Giảm thiểu thời gian, chi phí giải quyết thủ tục thừa kế;
Giữ gìn sự ổn định và hòa khí trong gia đình.

6. Vì sao nên sử dụng dịch vụ lập di chúc chuyên nghiệp?

Nhiều người cho rằng chỉ cần viết tay là đủ, tuy nhiên trên thực tế, rất nhiều di chúc viết tay bị tuyên vô hiệu do vi phạm hình thức hoặc nội dung.

Việc sử dụng dịch vụ tư vấn và lập di chúc chuyên nghiệp giúp:

Đảm bảo di chúc đúng hình thức theo quy định pháp luật;
Tư vấn cách phân chia tài sản hợp lý, hạn chế tranh chấp;
Kiểm tra quyền sở hữu, tình trạng pháp lý của tài sản;
Soạn thảo nội dung chặt chẽ, rõ ràng, không mâu thuẫn;
Hướng dẫn công chứng, chứng thực đúng quy trình.

Đặc biệt, đối với các trường hợp tài sản có giá trị lớn, nhiều người thừa kế, hoặc có yếu tố phức tạp (con riêng, tài sản chung – riêng, tài sản hình thành trong hôn nhân…), việc lập di chúc có sự hỗ trợ của luật sư là vô cùng cần thiết.

7. Kết luận: Chủ động lập di chúc – bảo vệ tài sản và bình yên cho gia đình

Thừa kế không có di chúc luôn tiềm ẩn rất nhiều rủi ro pháp lý và mâu thuẫn gia đình. Việc chậm trễ hoặc chủ quan trong việc lập di chúc có thể khiến tài sản tích lũy cả đời trở thành nguyên nhân của tranh chấp kéo dài.

Lập di chúc không phải là điều xui rủi, mà là hành động thể hiện trách nhiệm, sự thấu đáo và yêu thương đối với người thân.

Nếu bạn đang có tài sản cần định đoạt, mong muốn lập di chúc hợp pháp, chặt chẽ và hạn chế tối đa rủi ro tranh chấp, việc sử dụng dịch vụ tư vấn lập di chúc chuyên nghiệp là giải pháp an toàn và hiệu quả nhất.

Bài viết có sự tham khảo từ văn bản Bộ luật Tố tụng Dân sự năm 2015

Xem thêm: https://htllaw.com.vn/rui-ro-khi-chuyen-nhuong-qsdd-qua-hop-dong-uy-quyen