Tính minh bạch của thông tin đất đai luôn là yếu tố sống còn đối với sự phát triển lành mạnh của thị trường bất động sản, đồng thời là quyền lợi thiết thực của mọi người dân và doanh nghiệp. Suốt một thời gian dài, quy trình xin cấp thông tin đất đai thường bị đánh giá là rườm rà, mang nặng cơ chế “xin – cho”. Tuy nhiên, bước sang năm 2026, cùng với công cuộc chuyển đổi số quốc gia và sự ra đời của các đạo luật mới, quản lý nhà nước về đất đai đã có sự dịch chuyển mang tính bước ngoặt.
Gần đây nhất, một quyết định mang tính đột phá đã được công bố: Thủ tục hành chính về cung cấp thông tin, dữ liệu đất đai thuộc phạm vi chức năng quản lý nhà nước của Bộ Nông nghiệp và Môi trường chính thức bị bãi bỏ,. Dưới góc độ chuyên gia pháp lý, bài viết dưới đây sẽ phân tích chi tiết ý nghĩa của việc bãi bỏ này, cơ chế thay thế để người dân tra cứu dữ liệu, cũng như quyền tiếp cận thông tin đất đai được bảo vệ vững chắc ra sao dưới hệ quy chiếu của Luật Đất đai 2024.
Toàn cảnh việc bãi bỏ thủ tục “Cung cấp thông tin, dữ liệu đất đai”
Thủ tục xin cung cấp thông tin, dữ liệu đất đai trước đây là một thủ tục hành chính độc lập. Khi người dân hoặc tổ chức muốn biết thông tin về quy hoạch, tình trạng pháp lý của thửa đất, giá đất… họ phải làm đơn, nộp trực tiếp và chờ đợi kết quả từ cơ quan chức năng.
Tuy nhiên, thủ tục này vừa chính thức bị “khai tử” ở cả cấp trung ương và cấp tỉnh. Theo thông báo từ Bộ Nông nghiệp và Môi trường, việc bãi bỏ thủ tục này được thực hiện trên cơ sở Nghị quyết số 66.19/2026/NQ-CP của Chính phủ quy định về cắt giảm, phân quyền, đơn giản hóa thủ tục hành chính và cắt giảm, đơn giản hóa điều kiện kinh doanh.
Trước đây, thủ tục này buộc công dân, tổ chức phải thực hiện tại Bộ Nông nghiệp và Môi trường, Văn phòng Đăng ký đất đai (hoặc Chi nhánh Văn phòng Đăng ký đất đai), và Ủy ban nhân dân (UBND) cấp xã. Việc bãi bỏ một thủ tục từng xuất hiện ở cả 3 cấp hành chính cho thấy quyết tâm rất lớn của Chính phủ trong việc cắt giảm các “giấy phép con”, giảm thiểu phiền hà, không để phát sinh những quy trình gây khó cho người dân và doanh nghiệp.
Nhiều người dân đã bày tỏ sự ủng hộ nhiệt liệt trước chính sách này. Trong thực tiễn, việc yêu cầu người dân phải tự đi xin các thông tin cư trú, thông tin tình trạng bất động sản… trong khi các dữ liệu này đã được số hóa và tích hợp trên ứng dụng định danh điện tử (VNeID) là một sự lãng phí nguồn lực xã hội cực kỳ lớn. Quyết định bãi bỏ này chính là đòn bẩy để triệt tiêu sự lãng phí đó.
Bãi bỏ thủ tục hành chính không có nghĩa là đóng cửa thông tin
Một vấn đề pháp lý mà nhiều người dân lo ngại là: Nếu bãi bỏ thủ tục này, thì khi có nhu cầu tra cứu thông tin thửa đất để mua bán, thế chấp, người dân sẽ phải lấy thông tin từ đâu?
Dưới góc nhìn pháp lý, việc “bãi bỏ thủ tục hành chính” ở đây không đồng nghĩa với việc Nhà nước ngừng cung cấp thông tin. Bản chất của sự thay đổi này là sự chuyển dịch từ cơ chế “công dân đi xin cơ quan hành chính cấp phép cung cấp” sang cơ chế “công dân tự thực thi quyền tiếp cận thông tin dựa trên hệ thống cơ sở dữ liệu số”.
Theo nội dung của Nghị quyết số 66.19/2026/NQ-CP, việc cung cấp thông tin, dữ liệu đất đai từ nay về sau sẽ được vận hành theo khuôn khổ của Luật Tiếp cận thông tin và Thông tư số 56/2024/TT-BTC. Thông tư 56/2024/TT-BTC quy định cụ thể về mức thu, chế độ thu, nộp, quản lý và sử dụng phí khai thác, sử dụng tài liệu đất đai trực tiếp từ Hệ thống thông tin quốc gia về đất đai.
Sự thay đổi này đồng bộ hoàn toàn với định hướng của Chính phủ và Thủ tướng Chính phủ về việc yêu cầu hoàn thành cơ sở dữ liệu đất đai trong năm 2026, tạo ra bước đột phá trong chuẩn hóa dữ liệu và thực hiện chiến dịch làm giàu, làm sạch cơ sở dữ liệu quốc gia về đất đai.
Người dân, doanh nghiệp, công chứng viên hay ngân hàng giờ đây có thể tự tra cứu, trích xuất dữ liệu trực tiếp trên hệ thống Cổng thông tin điện tử một cách minh bạch, tự động trả phí theo quy định mà không cần thông qua khâu xét duyệt hồ sơ thủ công của cán bộ địa chính như trước kia.
Quyền tiếp cận thông tin đất đai của công dân theo Luật Đất đai 2024
Sự kiện bãi bỏ thủ tục hành chính nêu trên được củng cố bằng hành lang pháp lý vô cùng vững chắc của Luật Đất đai 2024 (số 31/2024/QH15). Đạo luật này đã luật hóa “Quyền tiếp cận thông tin đất đai” thành một quyền cơ bản của công dân tại Điều 24.
Căn cứ theo Điều 24 Luật Đất đai 2024, công dân được quyền tiếp cận khối lượng dữ liệu khổng lồ bao gồm:
- Quy hoạch, kế hoạch sử dụng đất, các quy hoạch có liên quan đến sử dụng đất đã được cơ quan nhà nước có thẩm quyền quyết định, phê duyệt.
- Kết quả thống kê, kiểm kê đất đai; việc giao đất, cho thuê đất.
- Bảng giá đất đã được công bố.
- Phương án bồi thường, hỗ trợ, tái định cư khi Nhà nước thu hồi đất đã được phê duyệt.
- Kết quả thanh tra, kiểm tra, giải quyết tranh chấp đất đai; kết quả giải quyết khiếu nại, tố cáo về đất đai, kết quả xử lý vi phạm pháp luật về đất đai.
- Thủ tục hành chính và các văn bản quy phạm pháp luật về đất đai.
Việc tiếp cận các thông tin này được thực hiện theo quy định của pháp luật về tiếp cận thông tin. Để bảo đảm quyền này được thực thi trên thực tế, Luật Đất đai 2024 cũng quy định rõ Trách nhiệm của Nhà nước trong việc cung cấp thông tin đất đai (Điều 18):
- Nhà nước phải bảo đảm quyền tiếp cận của người sử dụng đất và tổ chức, cá nhân đối với Hệ thống thông tin quốc gia về đất đai; ưu tiên lựa chọn hình thức cung cấp phù hợp với phong tục, tập quán, văn hóa của từng vùng miền.
- Các cơ quan chức năng có trách nhiệm công bố kịp thời, công khai thông tin thuộc Hệ thống thông tin quốc gia về đất đai cho người sử dụng đất, trừ những thông tin thuộc phạm vi bí mật nhà nước.
Đặc biệt, nhằm chống lại tư duy che giấu thông tin, bao che sai phạm tại một số địa phương, Điều 11 Luật Đất đai 2024 đã liệt kê hành vi “Không cung cấp thông tin hoặc cung cấp thông tin đất đai không chính xác, không đáp ứng yêu cầu về thời hạn theo quy định của pháp luật” vào danh mục Các hành vi bị nghiêm cấm trong lĩnh vực đất đai. Bất kỳ cán bộ, công chức nào cố tình làm khó dễ, bưng bít thông tin quy hoạch, dữ liệu thửa đất nhằm trục lợi cá nhân sẽ bị xử lý kỷ luật hoặc truy cứu trách nhiệm hình sự.
Minh bạch hóa vi phạm: Công khai thông tin vi phạm đất đai trên Cổng thông tin điện tử
Cùng với việc bãi bỏ thủ tục cấp thông tin truyền thống, Bộ Nông nghiệp và Môi trường cũng vừa có bước đi quyết liệt nhằm làm sạch thị trường bất động sản thông qua việc công khai các vi phạm pháp luật đất đai.
Mới đây, Bộ đã ban hành công văn yêu cầu UBND các tỉnh, thành phố trực thuộc Trung ương phải đăng công khai thông tin vi phạm, khắc phục vi phạm pháp luật đất đai và các văn bản quy định trình tự, thủ tục hành chính về đất đai trực tiếp lên Cổng thông tin điện tử của Bộ.
Cơ sở pháp lý của yêu cầu này xuất phát từ Nghị định số 49/2026/NĐ-CP ban hành ngày 31/1/2026. Nghị định 49 được ban hành nhằm quy định chi tiết và hướng dẫn thi hành Nghị quyết số 254/2025/QH15 của Quốc hội về cơ chế, chính sách tháo gỡ khó khăn, vướng mắc trong thực hiện Luật Đất đai. Cụ thể, khoản 3 Điều 13 và khoản 2 Điều 15 của Nghị định này bắt buộc UBND cấp tỉnh phải thực hiện nghĩa vụ công khai thông tin vi phạm và tiến độ khắc phục vi phạm lên Cổng thông tin điện tử của cơ quan quản lý cấp Bộ.
Theo thông tin cập nhật, Bộ Nông nghiệp và Môi trường đang khẩn trương chỉ đạo hoàn thiện Cổng thông tin điện tử của Bộ để tích hợp tính năng này. Trong thời gian chờ hệ thống hoàn thiện, UBND các tỉnh, thành phố vẫn phải lập danh sách, nội dung thông tin vi phạm gửi về Bộ để đăng tải công khai.
Việc “bêu tên” các dự án, tổ chức, cá nhân có hành vi vi phạm pháp luật đất đai (như lấn chiếm đất, chậm đưa đất vào sử dụng, phân lô bán nền trái phép) trên Cổng thông tin điện tử quốc gia sẽ là một công cụ cảnh báo rủi ro cực kỳ hiệu quả.
Người dân và nhà đầu tư trước khi xuống tiền giao dịch bất động sản có thể dễ dàng truy cập Hệ thống thông tin để kiểm tra xem dự án đó có đang bị thanh tra, có vi phạm về xây dựng hay chậm nộp tiền sử dụng đất hay không, từ đó tránh được những cạm bẫy lừa đảo trên thị trường.
Tác động của chính sách mới đối với xã hội và doanh nghiệp
Sự kiện bãi bỏ thủ tục hành chính “Cung cấp thông tin, dữ liệu đất đai” kết hợp với việc công khai, số hóa dữ liệu mang lại những tác động tích cực to lớn trên nhiều phương diện.
Thứ nhất, tối ưu hóa giao dịch dân sự, thương mại: Trong các giao dịch mua bán, chuyển nhượng quyền sử dụng đất, yếu tố pháp lý của thửa đất là quan trọng nhất. Thay vì phải mất hàng tuần chờ đợi Văn phòng Đăng ký đất đai trích lục hồ sơ theo thủ tục cũ, sự liên thông dữ liệu qua Hệ thống thông tin quốc gia về đất đai giúp các cá nhân, văn phòng công chứng và ngân hàng thẩm định hồ sơ một cách nhanh chóng, real-time (theo thời gian thực). Điều này giúp rút ngắn đáng kể thời gian luân chuyển vốn và hoàn thiện giao dịch trên thị trường địa ốc.
Thứ hai, phòng chống tham nhũng, “cò mồi” và sốt đất ảo: Trong quá khứ, sự bất đối xứng thông tin là mảnh đất màu mỡ cho giới đầu cơ, “cò đất” tạo ra các cơn sốt đất ảo dựa trên những bản đồ quy hoạch rò rỉ hoặc tin đồn. Đồng thời, một bộ phận cán bộ địa chính cũng lợi dụng vị trí độc quyền nắm giữ dữ liệu để nhũng nhiễu người dân khi họ có nhu cầu xin thông tin.
Với cơ chế công khai hóa dữ liệu quy hoạch, kế hoạch sử dụng đất và giá đất theo quy định của Luật Đất đai 2024, quyền lực thông tin được trả về cho toàn dân. Người dân tự do tra cứu sẽ trực tiếp xóa bỏ không gian hoạt động của giới đầu cơ trục lợi.
Thứ ba, thúc đẩy xây dựng Chính phủ điện tử và kinh tế số: Việc bãi bỏ thủ tục cấp giấy truyền thống để chuyển sang khai thác dữ liệu số thu phí theo Thông tư 56/2024/TT-BTC là minh chứng rõ nét cho bước chuyển mình của bộ máy hành chính nhà nước. Khi dữ liệu dân cư quốc gia (Đề án 06) được kết nối đồng bộ với Cơ sở dữ liệu quốc gia về đất đai, các cơ quan nhà nước sẽ quản lý biến động đất đai, thu thuế, quản lý cư trú một cách chính xác tuyệt đối bằng công nghệ, thay vì quản lý qua giấy tờ vật lý thủ công.
Lời kết
Việc bãi bỏ thủ tục “Cung cấp thông tin, dữ liệu đất đai” theo Nghị quyết 66.19/2026/NQ-CP không phải là sự buông lỏng quản lý, mà là bước tiến vĩ đại trong cải cách thể chế. Nó khẳng định nguyên tắc cốt lõi của Luật Đất đai 2024: Đất đai thuộc sở hữu toàn dân và thông tin về tài sản đó phải được minh bạch, công khai để toàn dân cùng giám sát.
Người dân và doanh nghiệp giờ đây không còn ở thế “đi xin” thông tin, mà đã chính thức được pháp luật trao “quyền tiếp cận” thông tin một cách chính đáng và thuận tiện thông qua Hệ thống cơ sở dữ liệu quốc gia. Sự thay đổi này chắc chắn sẽ thiết lập một nền tảng vững chắc, đưa thị trường bất động sản Việt Nam bước vào kỷ nguyên phát triển minh bạch, bền vững và thượng tôn pháp luật.
Bài viết có sự tham khảo từ: https://vnexpress.net/cac-nuoc-phat-trien-nha-cho-thue-nhu-the-nao-5080742.html
Tham khảo thêm bài viết của chúng tôi: https://htllaw.com.vn/don-gian-hoa-thu-tuc-dang-ky-ho-tich-2026
