Trong bối cảnh tốc độ đô thị hóa diễn ra mạnh mẽ, nhà chung cư và nhà chung cư hỗn hợp đang trở thành lựa chọn an cư của hàng triệu người dân tại các thành phố lớn. Tuy nhiên, đi kèm với sự tiện ích là những rủi ro tiềm ẩn về cháy nổ. Nhằm thắt chặt kỷ cương và bảo đảm an toàn tối đa cho sinh mạng, tài sản của người dân, Bộ Xây dựng đã ban hành các quy chuẩn kỹ thuật quốc gia mới nhất mang tính bắt buộc, trọng tâm là QCVN 04:2021/BXD (ban hành kèm Thông tư 03/2021/TT-BXD) và QCVN 06:2022/BXD (ban hành kèm Thông tư 06/2022/TT-BXD).
Bài viết phân tích chuyên sâu các quy định mới nhất về phòng cháy chữa cháy (PCCC) đối với nhà chung cư theo QCVN 04:2021/BXD và QCVN 06:2022/BXD. Hướng dẫn chi tiết các tiêu chuẩn về lối thoát nạn, tầng lánh nạn, thang máy chữa cháy và hệ thống cấp nước giúp Chủ đầu tư và Cư dân nắm rõ để bảo đảm an toàn sinh mạng và tài sản.
PHẠM VI ÁP DỤNG VÀ GIỚI HẠN CHIỀU CAO NHÀ CHUNG CƯ
Trước khi đi sâu vào các tiêu chuẩn kỹ thuật, cả Chủ đầu tư và Cư dân cần hiểu rõ quy mô công trình của mình có thuộc phạm vi điều chỉnh thông thường hay phải áp dụng các tiêu chuẩn đặc thù.
Theo mục 1.1 QCVN 04:2021/BXD, quy chuẩn này quy định các yêu cầu kỹ thuật bắt buộc áp dụng khi xây dựng mới hoặc xây dựng lại nhà chung cư (bao gồm chung cư để ở và chung cư hỗn hợp) có chiều cao đến 150m hoặc có tối đa 03 tầng hầm.
Đối với các siêu dự án chung cư có chiều cao vượt quá 150m hoặc có từ 04 tầng hầm trở lên, pháp luật đặt ra rào cản khắt khe hơn: Ngoài việc tuân thủ quy chuẩn chung, Chủ đầu tư bắt buộc phải bổ sung các yêu cầu kỹ thuật, giải pháp tổ chức PCCC phù hợp với đặc điểm riêng của tòa nhà dựa trên các tài liệu chuẩn được phép áp dụng. Toàn bộ các yêu cầu và giải pháp thiết kế vượt khung này phải được cơ quan Cảnh sát PCCC và Cứu nạn cứu hộ (CNCH) có thẩm quyền thẩm duyệt nghiêm ngặt trước khi thi công.
Lưu ý về “Chiều cao PCCC”: Chiều cao phòng cháy chữa cháy của tòa nhà không tính từ mặt đất đến đỉnh nóc như chiều cao xây dựng thông thường. Chiều cao PCCC được xác định bằng khoảng cách từ mặt đường thấp nhất cho xe chữa cháy tiếp cận tới mép dưới của lỗ cửa (cửa sổ) mở trên tường ngoài của tầng trên cùng (không tính tầng kỹ thuật trên cùng).
TIÊU CHUẨN VỀ LỐI THOÁT NẠN VÀ ĐƯỜNG THOÁT NẠN
Khi sự cố cháy nổ xảy ra, hành lang và buồng thang bộ thoát nạn là “con đường sống” duy nhất. Do đó, pháp luật quy định cực kỳ chi tiết về hạng mục này:
Về số lượng lối thoát nạn: Các tầng của nhà chung cư, nếu tổng diện tích các căn hộ trên một tầng lớn hơn 500m2 thì bắt buộc phải có không ít hơn hai lối ra thoát nạn. Trường hợp tổng diện tích căn hộ trên một tầng nhỏ hơn hoặc bằng 500m2 và chỉ có một lối ra thoát nạn, thì từ mỗi căn hộ ở độ cao lớn hơn 15m, ngoài cửa chính, bắt buộc phải có thêm một lối ra khẩn cấp (như ban công, lô gia thoáng có chỗ lánh nạn).
Đối với các cửa ra vào của căn hộ bố trí trên hành lang cụt, khoảng cách từ cửa đó đến lối ra thoát nạn gần nhất không được vượt quá 15m; nếu cửa bố trí ở giữa hai buồng thang bộ thì khoảng cách không quá 20m.
Về thiết kế buồng thang bộ thoát nạn: Đối với nhà chung cư (nhóm F1.3) có chiều cao PCCC từ trên 28m đến 50m, phải bố trí buồng thang bộ không nhiễm khói (loại N1). Buồng thang loại N1 là loại an toàn nhất, yêu cầu lối vào buồng thang từ mỗi tầng phải đi qua một khoảng đệm không khí không nhiễm khói (thường là ban công hở hoặc lô gia hở thông với bên ngoài).
Trong một số trường hợp cụ thể, nếu tổng diện tích căn hộ trên tầng đến 500m2, pháp luật cho phép thay thế buồng thang N1 bằng buồng thang N2 (có áp suất không khí dương) với điều kiện khắt khe: lối vào thang phải có khoang đệm ngăn cháy với áp suất dương, nhà phải có thang máy chữa cháy chuyên dụng, tất cả các phòng căn hộ phải có báo cháy địa chỉ hoặc chữa cháy tự động, và phải có hệ thống âm thanh cảnh báo cháy.
Nhà có chiều cao PCCC lớn hơn 50m thì mỗi khoang cháy bắt buộc phải có buồng thang bộ không nhiễm khói, và tất cả các buồng thang này đều phải có lối ra ngoài trực tiếp tại tầng 1 cũng như lối lên mái nhà qua cửa ngăn cháy loại 1.
Về kích thước đường thoát nạn: Chiều cao thông thủy của lối ra thoát nạn không được nhỏ hơn 1,9m. Chiều rộng thông thủy của lối ra thoát nạn và bản thang bộ được tính toán dựa trên số người, nhưng tối thiểu phải đạt:
- 0,8m đối với cửa lối ra thoát nạn thông thường.
- 1,20m đối với bản thang và chiếu thang của buồng thang N1, N3 trong nhà chung cư cao 75m – 150m; và 1,05m đối với buồng thang N2. Đặc biệt, cửa thoát nạn từ hành lang chung mở vào buồng thang bộ phải là cửa chống cháy có giới hạn chịu lửa không thấp hơn EI 30 đối với nhà cao trên 28m. Cửa trên lối thoát nạn phải luôn mở theo chiều từ trong ra ngoài (chiều thoát nạn).
QUY ĐỊNH VỀ THANG MÁY VÀ THANG MÁY CHỮA CHÁY
Hệ thống thang máy không chỉ phục vụ sinh hoạt mà còn đóng vai trò cốt lõi trong công tác cứu hộ.
- Tiêu chuẩn chung: Nhà chung cư từ 5 tầng trở lên phải có tối thiểu 01 thang máy, từ 10 tầng trở lên phải có tối thiểu 02 thang máy. Tải trọng một thang máy không nhỏ hơn 450kg, nếu nhà chỉ có 1 thang máy thì tải trọng tối thiểu không nhỏ hơn 630kg. Tối thiểu phải có 01 thang máy chuyên dụng với kích thước cabin đủ rộng để tải băng ca cấp cứu người bệnh.
- Thang máy chữa cháy: Đây là tiêu chuẩn đặc biệt quan trọng. Đối với nhà chung cư có chiều cao PCCC lớn hơn 50m, hoặc nhà có chiều sâu sàn tầng hầm dưới cùng lớn hơn 9m, mỗi khoang cháy bắt buộc phải có tối thiểu một thang máy chữa cháy. Thang máy này được thiết kế với tiêu chuẩn chống cháy cao nhất, có sảnh đệm ngăn cháy độc lập, nguồn điện ưu tiên và buồng thang phải làm từ vật liệu không cháy có giới hạn chịu lửa REI 120. Tốc độ thang máy chữa cháy phải bảo đảm chạy từ tầng 1 lên tầng cao nhất không quá 60 giây (tốc độ H/60 m/s) và sức chở không nhỏ hơn 630kg. Ở điều kiện bình thường, cư dân vẫn sử dụng thang máy này, nhưng khi có cháy, thang sẽ tự động khóa các lệnh gọi tầng thông thường để nhường toàn quyền điều khiển cho lực lượng Cảnh sát PCCC tiếp cận đám cháy.
HỆ THỐNG CẤP NƯỚC CHỮA CHÁY TRONG TÒA NHÀ
Nước là vật tư dập lửa cơ bản và quan trọng nhất. QCVN 06:2022/BXD yêu cầu hệ thống cấp nước chữa cháy trong nhà chung cư phải được tính toán cực kỳ dư dả để chống chọi với các đám cháy lớn.
- Để tính toán công suất máy bơm và lượng nước dự trữ chữa cháy, đối với phần nhà chung cư nằm ở chiều cao PCCC trên 50m, phải bảo đảm có ít nhất 04 tia nước phun cùng lúc, mỗi tia có lưu lượng 2,5 Lít/giây. Cửa căn hộ xa nhất của tầng phải nằm trong phạm vi 45m tính từ họng nước chữa cháy.
- Hệ thống họng chờ cấp nước chữa cháy cho lực lượng PCCC chuyên nghiệp (ống khô) phải được lắp đặt ở ngoài nhà để tiếp nước từ xe cứu hỏa vào bên trong tòa nhà. Đối với nhà cao từ 17 tầng trở lên, họng chờ này phải được chia vùng theo chiều cao, mỗi vùng không quá 50m và có van một chiều.
- Khi chưa có mạng lưới cấp nước chữa cháy ngoài nhà đủ tiêu chuẩn, chung cư bắt buộc phải có bồn, bể dự trữ nước bảo đảm cung cấp đủ lưu lượng nước cho hệ thống chữa cháy hoạt động liên tục trong ít nhất 3 giờ đồng hồ.
TẦNG LÁNH NẠN VÀ GIAN LÁNH NẠN (DÀNH CHO CHUNG CƯ CAO 100M – 150M)
Đối với các dự án chung cư chọc trời (có chiều cao PCCC từ trên 100m đến 150m), do việc thoát nạn trực tiếp xuống tầng 1 mất rất nhiều thời gian và xe thang chữa cháy bên ngoài không thể với tới, pháp luật bắt buộc Chủ đầu tư phải thiết kế Tầng lánh nạn và Gian lánh nạn.
- Vị trí bố trí: Các tầng lánh nạn phải cách nhau không quá 20 tầng. Tầng lánh nạn đầu tiên tính từ dưới lên không được bố trí cao quá tầng thứ 21.
- Diện tích và sức chứa: Gian lánh nạn phải có diện tích đủ lớn, định mức là 0,3m2/người, để chứa được toàn bộ số người thoát nạn lớn nhất từ các tầng phía trên đổ xuống. Nghiêm cấm sử dụng diện tích gian lánh nạn vào mục đích thương mại, cư trú; nhà đầu tư chỉ được phép sử dụng không gian này làm nơi tập thể dục hoặc sân chơi trẻ em vào ngày thường. Tuy nhiên, diện tích gian lánh nạn sẽ không bị tính vào chỉ tiêu hệ số sử dụng đất và tổng diện tích sàn xây dựng của dự án, nhằm khuyến khích chủ đầu tư.
- Tiêu chuẩn kỹ thuật: Gian lánh nạn phải được ngăn cách với khu vực khác bằng bộ phận ngăn cháy có giới hạn chịu lửa rất cao (REI 150). Phải có thông gió tự nhiên qua các ô thông tường chiếm ít nhất 25% diện tích gian lánh nạn. Gian lánh nạn phải được trang bị đầy đủ họng nước chữa cháy, hệ thống sprinkler, chiếu sáng sự cố, điện thoại liên lạc khẩn cấp với bên ngoài.
- PHÒNG TRỰC ĐIỀU KHIỂN CHỐNG CHÁY VÀ THU GOM RÁC
- Phòng trực điều khiển chống cháy: Nhà chung cư cao trên 10 tầng, hoặc có từ 2 đến 3 tầng hầm bắt buộc phải có Phòng trực điều khiển chống cháy. Phòng này phải có nhân viên chuyên môn trực 24/24h, diện tích không nhỏ hơn 6m2, có hai lối ra vào độc lập và chứa toàn bộ hệ thống theo dõi, điều khiển báo cháy, bơm chữa cháy, quạt hút khói của toàn tòa nhà. Ở các tầng hầm, bắt buộc trang bị hệ thống liên lạc khẩn cấp hai chiều nối thẳng tới phòng trực này.
- Hệ thống ống đổ rác: Thân ống đổ rác trong chung cư phải làm từ vật liệu không cháy. Cửa van nhận rác ở mỗi tầng phải được đặt trong một phòng riêng, ngăn cách với hành lang bằng vách ngăn cháy EI 120 và cửa ngăn cháy tự động đóng kín EI 60.
CHỖ ĐỂ XE, GARA VÀ CHIỀU CAO THÔNG THỦY
An toàn không gian cũng được kiểm soát chặt chẽ qua quy định về diện tích và độ cao:
- Chiều cao thông thủy: Để bảo đảm không khí lưu thông và tản khói khi có cháy, chiều cao thông thủy phòng ở chung cư không nhỏ hơn 2,6m; phòng bếp/vệ sinh không nhỏ hơn 2,3m; và các tầng hầm, tầng kỹ thuật không nhỏ hơn 2,0m.
- Chỗ để xe: Khu vực để ô tô phải được bố trí riêng biệt với xe máy, xe đạp. Diện tích chỗ để xe (bao gồm đường nội bộ) tối thiểu là 20m2 cho mỗi 100m2 diện tích sử dụng căn hộ, trong đó phải bảo đảm tối thiểu 6m2 để xe máy, xe đạp cho mỗi căn hộ.
LỜI KHUYÊN DÀNH CHO CHỦ ĐẦU TƯ VÀ CƯ DÂN
Đối với Chủ đầu tư: An toàn cháy nổ là yếu tố sống còn quyết định việc dự án có được nghiệm thu đưa vào sử dụng hay không. Mọi tổ chức, cá nhân khi tham gia thiết kế, thi công, quản lý nhà chung cư bắt buộc phải tuân thủ nghiêm ngặt QCVN 04:2021/BXD và QCVN 06:2022/BXD.
Các thiết bị hệ thống thông gió, chống khói, cửa chống cháy phải được đầu tư đúng chuẩn vật liệu không cháy hoặc khó cháy theo kiểm định. Bãi đỗ xe chữa cháy ngoài nhà và đường giao thông tiếp cận cũng phải được tính toán chiều rộng thông thủy ít nhất 3,5m để xe cứu hỏa hạng nặng có thể ra vào và xoay xở dễ dàng. Trong quá trình khai thác, chủ đầu tư hoặc ban quản lý phải định kỳ bảo trì, bảo dưỡng hệ thống PCCC.
Đối với Cư dân chung cư: Cư dân chính là những người trực tiếp thụ hưởng và vận hành không gian sống. Để tự bảo vệ mình, cư dân cần:
- Tuyệt đối không chiếm dụng lối thoát nạn: Hành lang, cầu thang bộ là đường sống khi có cháy. Không đặt vật dụng cá nhân, tủ giày, chậu cây cản trở lối đi này hay chèn gạch giữ cửa buồng thang thoát nạn luôn mở (cửa này phải luôn đóng kín để ngăn khói).
- Làm quen với hạ tầng PCCC: Hãy tìm hiểu vị trí nút ấn báo cháy, bình chữa cháy xách tay ở tầng mình sống, và đặc biệt là nhận biết rõ đường chạy bộ xuống lối ra tầng 1 hoặc đường chạy lên Gian lánh nạn (đối với chung cư cao trên 100m).
- Tuân thủ nội quy chung: Không xả rác dễ cháy nổ bừa bãi, không đốt vàng mã ở ban công hay hành lang không đúng nơi quy định. Báo ngay cho Ban quản lý/Phòng trực điều khiển chống cháy nếu phát hiện thiết bị báo cháy, cửa chống cháy ở tầng mình bị hỏng.
Tổng kết lại, pháp luật hiện hành đã giăng một mạng lưới quy chuẩn kỹ thuật cực kỳ toàn diện và chi tiết nhằm biến nhà chung cư thành những pháo đài vững chắc trước “bà hỏa”. Sự an toàn của một dự án chung cư đòi hỏi cái “tâm” của Chủ đầu tư trong việc tuân thủ pháp luật từ bản vẽ đến thực địa thi công, và ý thức tự giác chấp hành nội quy của mỗi Cư dân trong quá trình sinh sống.
Bài viết mang tính chất tư vấn tham khảo dựa trên quy chuẩn kỹ thuật quốc gia hiện hành. Quý Khách hàng, Chủ đầu tư nếu có nhu cầu tư vấn pháp lý chuyên sâu về thẩm duyệt thiết kế, cấp giấy phép PCCC cho dự án, vui lòng liên hệ Công ty Luật để được Luật sư chuyên trách hỗ trợ tận tình.
Bài viết có sự tham khảo từ: https://thuvienphapluat.vn/van-ban/Xay-dung-Do-thi/Thong-tu-03-2021-TT-BXD-QCVN-04-2021-BXD-Quy-chuan-ky-thuat-quoc-gia-ve-Nha-chung-cu-474758.aspx?dll=true
Tham khảo thêm bài viết của chúng tôi: https://htllaw.com.vn/nhap-khau-hoa-chat-de-kinh-doanh-san-xuat-trong-nuoc
