Trong những năm qua, Chương trình OCOP đã chứng minh được sức hút và trở thành “giấy thông hành” pháp lý – thương mại quan trọng, giúp nâng tầm giá trị các sản phẩm nông nghiệp, tiểu thủ công nghiệp trên thị trường nội địa và quốc tế. Tính đến thời điểm hiện tại, cả nước đã ghi nhận 9.850 sản phẩm đạt tiêu chuẩn OCOP từ 3 sao trở lên, trong đó có 42 sản phẩm vinh dự đạt chuẩn 5 sao cấp quốc gia.
Với định hướng siết chặt chất lượng và chuẩn hóa quy trình, khung pháp lý điều chỉnh Chương trình OCOP đã có những sự thay đổi đáng kể, đặc biệt là việc ban hành Quyết định số 1489/QĐ-TTg sửa đổi, bổ sung quy trình đánh giá ở cấp cơ sở áp dụng cho năm 2026. Nhằm hỗ trợ Quý Khách hàng nắm bắt kịp thời các quy định pháp luật để chuẩn bị hồ sơ hiệu quả, Công ty Luật chúng tôi xin phát hành Bản tin pháp lý chuyên đề: “OCOP là gì? Điều kiện để sản phẩm được công nhận OCOP”.
CƠ SỞ PHÁP LÝ VÀ ĐỊNH NGHĨA VỀ OCOP
- OCOP là gì?
Dưới góc độ chính sách công, OCOP là tên viết tắt của cụm từ “One Commune One Product” – mang ý nghĩa là Chương trình “Mỗi xã một sản phẩm”. Đây là một chương trình trọng điểm phát triển kinh tế khu vực nông thôn, được Chính phủ phê duyệt triển khai chính thức thông qua Quyết định 919/QĐ-TTg ban hành năm 2018.
Mục tiêu cốt lõi của OCOP là phát huy nội lực của địa phương (bao gồm trí tuệ, sự sáng tạo, nguồn lao động và văn hóa bản địa) để xây dựng nông thôn mới và nâng cao thu nhập cho người dân, đồng thời bảo tồn được cảnh quan và văn hóa truyền thống.
- Sản phẩm OCOP là gì?
Căn cứ pháp lý tại Quyết định 919/QĐ-TTg, Sản phẩm OCOP được định nghĩa là các sản phẩm hàng hóa và dịch vụ du lịch tham gia vào Chương trình OCOP Quốc gia. Đặc trưng bắt buộc của các sản phẩm này là phải có nguồn gốc địa phương, sở hữu thương hiệu riêng, mang đậm bản sắc văn hóa và phát huy được lợi thế đặc thù của từng vùng miền.
Sau khi vượt qua các vòng đánh giá, phân hạng từ cấp huyện, cấp tỉnh đến cấp trung ương, sản phẩm sẽ được cấp Giấy chứng nhận sản phẩm OCOP, Giấy chứng nhận này có giá trị hiệu lực pháp lý trong vòng 36 tháng.
CHỦ THỂ CÓ QUYỀN ĐĂNG KÝ VÀ CÁC NHÓM SẢN PHẨM OCOP
- Đối tượng được phép tham gia Chương trình OCOP Pháp luật hiện hành quy định mở rộng các chủ thể có tư cách pháp nhân hoặc có đăng ký kinh doanh hợp pháp được quyền lập hồ sơ đăng ký sản phẩm OCOP, bao gồm:
- Các Doanh nghiệp nhỏ và vừa tại địa phương.
- Các Hợp tác xã, Tổ hợp tác.
- Các Trang trại và hộ sản xuất có đăng ký kinh doanh hợp pháp.
- Lưu ý riêng: Đối với nhóm sản phẩm là dịch vụ du lịch cộng đồng, du lịch sinh thái và điểm du lịch, pháp luật cho phép các hội, hiệp hội, trung tâm điều hành hoặc các tổ chức tương đương được quyền tham gia triển khai.
- 06 Nhóm sản phẩm được phép phân hạng OCOP Căn cứ theo Quyết định 148/QĐ-TTg, các sản phẩm hàng hóa, dịch vụ được phân loại thành 06 nhóm trọng tâm để đánh giá, bao gồm:
- Nhóm thực phẩm: Gồm nông – thủy sản tươi sống (rau, củ, thịt, trứng, sữa); nông – thủy sản sơ chế (gạo, ngũ cốc, trà tươi); nông – thủy sản chế biến sâu (cà phê, ca cao) và các thực phẩm khác như gia vị, đồ ăn nhanh.
- Nhóm đồ uống: Bao gồm đồ uống có cồn (rượu…) và đồ uống không có cồn (nước tinh khiết, nước khoáng thiên nhiên…).
- Nhóm dược liệu và sản phẩm từ dược liệu: Gồm thực phẩm chức năng, chế phẩm thuốc (đông y, tây y), mỹ phẩm chiết xuất từ dược liệu, trang thiết bị y tế và các loại thảo dược.
- Nhóm thủ công mỹ nghệ: Các sản phẩm thủ công mỹ nghệ dùng để trang trí, gia dụng, các sản phẩm vải và may mặc. (Ví dụ: Đồ gỗ mỹ nghệ, đục chạm cao cấp).
- Nhóm sinh vật cảnh: Bao gồm hoa cảnh, cây cảnh và động vật cảnh.
- Nhóm dịch vụ du lịch: Gồm dịch vụ du lịch sinh thái, du lịch cộng đồng và các điểm du lịch địa phương. (Ví dụ: Điểm du lịch Đình So).
BỘ TIÊU CHÍ VÀ ĐIỀU KIỆN ĐỂ SẢN PHẨM ĐƯỢC CÔNG NHẬN OCOP (CẬP NHẬT 2026)
Để được dán nhãn OCOP, sản phẩm của Quý Khách hàng phải vượt qua quy trình thẩm định cực kỳ nghiêm ngặt dựa trên Bộ tiêu chí OCOP (Thang điểm tối đa là 100 điểm) theo quy định của Quyết định 148/QĐ-TTg. Cấu trúc của Bộ tiêu chí được chia thành 03 phần cốt lõi:
Phần A: Nhóm tiêu chí đánh giá về sản phẩm và sức mạnh cộng đồng (Tối đa 40 điểm)
- Tổ chức sản xuất: Đòi hỏi cơ sở phải ưu tiên sử dụng nguyên liệu và lao động tại địa phương; mô hình sản xuất phải hướng tới chế biến, chế biến sâu để gia tăng giá trị; mở rộng quy mô, liên kết theo chuỗi giá trị và tuân thủ các quy định về bảo vệ môi trường.
- Phát triển sản phẩm: Sản phẩm phải được nghiên cứu và phát triển trên nền tảng truyền thống, văn hóa của địa phương.
- Sức mạnh cộng đồng: Hội đồng đánh giá sẽ cộng điểm cho các mô hình kinh tế tập thể (như Hợp tác xã), tổ chức kinh doanh minh bạch, hiệu quả và tạo ra nhiều việc làm cho lao động bản địa.
📌 ĐIỂM MỚI QUAN TRỌNG VỀ THỦ TỤC TỪ NĂM 2025 – 2026:
Theo quy định mới nhất tại Quyết định số 1489/QĐ-TTg ngày 06/7/2025 của Thủ tướng Chính phủ (sửa đổi, bổ sung Quyết định 148/QĐ-TTg), thủ tục đánh giá hồ sơ tại cấp cơ sở đã được siết chặt. Từ năm 2026, Chủ tịch UBND cấp xã bắt buộc phải tổ chức họp với các bộ phận liên quan để thẩm định trực tiếp 04 nội dung then chốt trước khi nộp lên tuyến trên, bao gồm:
(1) Nguồn gốc sản phẩm/nguyên liệu địa phương;
(2) Việc sử dụng lao động địa phương;
(3) Nguồn gốc ý tưởng sản phẩm; và
(4) Bản sắc/trí tuệ địa phương. Sau khi lấy ý kiến, cấp xã phải ban hành Báo cáo đánh giá chính thức bằng văn bản về các tiêu chí này.
Phần B: Nhóm tiêu chí đánh giá về khả năng tiếp thị (Tối đa 25 điểm)
- Tiếp thị: Xem xét hệ thống kênh phân phối từ nội địa đến xuất khẩu; đánh giá việc áp dụng các chứng nhận quản lý chất lượng tiên tiến. Các hoạt động quảng bá phải được thực hiện chuyên nghiệp, có tần suất thường xuyên.
- Câu chuyện về sản phẩm: Khuyến khích mạnh mẽ các chủ thể xây dựng “Câu chuyện sản phẩm” hoàn chỉnh, được trình bày bài bản, mang đậm sắc thái văn hóa và lịch sử địa phương. Đây là tiêu chí tạo ra sự khác biệt độc quyền cho sản phẩm OCOP.
Phần C: Nhóm tiêu chí đánh giá về chất lượng sản phẩm (Tối đa 35 điểm)
- Chất lượng nội tại: Bao gồm các chỉ tiêu về cảm quan, dinh dưỡng và tính độc đáo, phải đạt chuẩn theo yêu cầu chuyên ngành của từng loại hình sản phẩm.
- Tiêu chuẩn pháp lý: Sản phẩm bắt buộc phải được sản xuất theo quy chuẩn, tiêu chuẩn và có hồ sơ công bố chất lượng rõ ràng tuân thủ đúng quy định của pháp luật hiện hành.
- Khả năng xuất khẩu: Những sản phẩm đạt tiêu chuẩn chất lượng quốc tế và có năng lực xuất khẩu sẽ được đánh giá rất cao.
CƠ CHẾ PHÂN HẠNG SAO SẢN PHẨM OCOP
Căn cứ vào tổng điểm mà sản phẩm đạt được từ Hội đồng đánh giá (dựa trên 3 nhóm tiêu chí nêu trên), pháp luật quy định phân hạng sản phẩm thành 05 cấp độ chuẩn hóa như sau:
- Hạng 1 sao (Từ 1 – 30 điểm): Là các sản phẩm ở giai đoạn sơ khai, chưa được tiêu thụ rộng rãi nhưng có tiềm năng để đầu tư, nâng cấp.
- Hạng 2 sao (Từ 30 – 50 điểm): Sản phẩm bắt đầu định hình được tiêu chuẩn chất lượng cụ thể, có khả năng nâng cấp lên hạng 3 sao.
- Hạng 3 sao (Từ 50 – 70 điểm): Là chứng nhận phổ biến nhất, dành cho các sản phẩm có tính đặc thù cao và đã có lượng tiêu thụ ổn định trên thị trường.
- Hạng 4 sao (Từ 70 – 90 điểm): Dành cho các sản phẩm mang tính đặc trưng cao cấp, đáp ứng khắt khe các yêu cầu chất lượng, tiếp cận tốt thị trường quy mô lớn và có tiềm năng vươn lên 5 sao.
- Hạng 5 sao (Từ 90 – 100 điểm): Là cấp độ OCOP Quốc gia. Đây là những sản phẩm tinh hoa, có tiêu chuẩn chất lượng cao, hoàn toàn đủ điều kiện pháp lý và thương mại để xuất khẩu ra thị trường quốc tế.
QUYỀN LỢI PHÁP LÝ VÀ THƯƠNG MẠI KHI SỞ HỮU CHỨNG NHẬN OCOP
Dưới góc độ tư vấn doanh nghiệp, Công ty Luật chúng tôi nhận định việc tham gia Chương trình OCOP mang lại những quyền lợi to lớn đối với cả chủ thể sản xuất và người tiêu dùng.
- Đối với Doanh nghiệp, Hợp tác xã, Hộ kinh doanh
- Bảo chứng về chất lượng và Thương hiệu: Việc được cơ quan Nhà nước cấp chứng nhận OCOP là bằng chứng pháp lý vững chắc nhất về chất lượng, nguồn gốc xuất xứ của sản phẩm. Điều này giúp doanh nghiệp thu hút sự tin tưởng của người tiêu dùng, dễ dàng nâng cao giá thành sản phẩm và bứt phá về doanh thu.
- Chiếm lĩnh kênh phân phối: Sở hữu chứng nhận OCOP giúp doanh nghiệp vô cùng thuận lợi khi đàm phán đưa hàng hóa vào các hệ thống siêu thị, chuỗi bán lẻ hiện đại trong nước và đẩy mạnh xuất khẩu.
- Được Nhà nước bảo hộ và hỗ trợ kinh phí: Căn cứ theo cơ chế hỗ trợ OCOP giai đoạn 2026 của các địa phương, các chủ thể sẽ được sử dụng kinh phí ngân sách hoặc được hỗ trợ để thuê đơn vị tư vấn làm hồ sơ, thiết kế tem nhãn, bao bì; được hỗ trợ thuê đất lập vùng nguyên liệu an toàn và tham gia miễn phí các hội chợ xúc tiến thương mại. Các cơ quan chức năng cũng sẽ hỗ trợ doanh nghiệp xây dựng thương hiệu, bảo hộ quyền sở hữu trí tuệ và kết nối tiêu thụ trên các sàn thương mại điện tử.
- Thu hút đầu tư: Tạo tiền đề vững chắc để doanh nghiệp gọi vốn đầu tư, mở rộng quy mô sản xuất kinh doanh.
- Đối với Người tiêu dùng
- Người tiêu dùng được bảo vệ quyền lợi hợp pháp khi sử dụng các sản phẩm mang đậm bản sắc vùng miền với chất lượng đã được kiểm định chuyên nghiệp qua nhiều cấp độ từ xã đến trung ương, đảm bảo an toàn tuyệt đối.
- Mức giá sản phẩm luôn tương xứng với giá trị và chất lượng thực tế.
- Dễ dàng tiếp cận các sản phẩm đặc trưng của 63 tỉnh thành thông qua hệ thống các điểm bán hàng, điểm quảng bá OCOP trên toàn quốc.
KHUYẾN NGHỊ PHÁP LÝ TỪ CÔNG TY LUẬT
Kính thưa Quý Khách hàng, Chương trình OCOP không chỉ dừng lại ở một phong trào mà đã trở thành quy chuẩn chất lượng quốc gia. Việc chuẩn bị một bộ hồ sơ đăng ký OCOP đòi hỏi sự am hiểu sâu sắc về hệ thống quy chuẩn kỹ thuật, luật an toàn thực phẩm, pháp luật về bảo vệ môi trường và sở hữu trí tuệ. Đặc biệt, với những quy định hậu kiểm và đánh giá nghiêm ngặt tại cấp xã mới được bổ sung trong năm 2026, các doanh nghiệp cần có sự chuẩn bị bài bản ngay từ khâu ý tưởng.
Để đảm bảo quá trình đăng ký chứng nhận OCOP diễn ra thuận lợi, tiết kiệm thời gian và chi phí, Công ty Luật chúng tôi cung cấp dịch vụ tư vấn pháp lý toàn diện, bao gồm: Rà soát điều kiện tham gia; Hướng dẫn chuẩn hóa quy trình sản xuất; Tư vấn công bố chất lượng sản phẩm; Bảo hộ nhãn hiệu và Hoàn thiện bộ hồ sơ OCOP nộp cho cơ quan có thẩm quyền.
Mọi thắc mắc và yêu cầu tư vấn chi tiết về thủ tục cấp chứng nhận OCOP, Quý Khách hàng vui lòng liên hệ trực tiếp với đội ngũ Luật sư chuyên trách của chúng tôi để được hỗ trợ kịp thời.
Bài viết có sự tham khảo từ: https://luatvietnam.vn/linh-vuc-khac/san-pham-ocop-la-gi-883-95700-article.html
Tham khảo thêm bài viết của chúng tôi: https://htllaw.com.vn/12-tan-kitkat-bi-cuop-lua-chon-incoterms-2020
