Sự kiện 12 tấn socola KitKat bị cướp trên đường vận chuyển tại châu Âu đã gióng lên hồi chuông cảnh báo về rủi ro mất mát hàng hóa trong chuỗi cung ứng toàn cầu. Bài viết dưới đây sẽ phân tích vụ việc dưới góc độ pháp lý, đồng thời hướng dẫn doanh nghiệp cách ứng dụng 11 điều kiện Incoterms 2020 nhằm phân bổ rủi ro và bảo vệ quyền lợi tối đa trong các hợp đồng thương mại quốc tế.
Vụ cướp 12 tấn KitKat và thực trạng rủi ro nhức nhối trong vận chuyển hàng hóa quốc tế
Vào cuối tháng 3/2026, dư luận quốc tế xôn xao trước thông tin một vụ cướp táo tợn nhắm vào chuỗi cung ứng của tập đoàn thực phẩm khổng lồ Nestlé. Cụ thể, hơn 400.000 thanh kẹo KitKat (tương đương 12 tấn) đã bị cướp khi đang trên xe tải phân phối. Chiếc xe tải mang theo lô hàng dự kiến đi qua Áo và Cộng hòa Séc dọc theo tuyến đường dài khoảng 1.200 km từ miền trung Italy đến Ba Lan trước khi phân phối đi Đông Âu.
Mặc dù giá trị lô hàng xấp xỉ 100.000 USD, nhưng hậu quả để lại không chỉ là thiệt hại về mặt tài chính. Nestlé đã phải lên tiếng cảnh báo rằng vụ trộm có thể dẫn đến tình trạng thiếu hụt KitKat trên các kệ hàng tại châu Âu ngay trước thềm lễ Phục sinh (rơi vào ngày 5/4/2026).
Đáng lo ngại hơn, đây không phải là sự cố cá biệt. Báo cáo chung của các đại diện ngành vận tải cho thấy tình trạng trộm cắp hàng hóa và gian lận vận chuyển đang gia tăng với thủ đoạn ngày càng tinh vi. Trước đó, vào năm 2023, khoảng 55.000 thanh KitKat tại Nhật Bản đã bị đánh cắp trong một vụ lừa đảo có chủ đích. Thậm chí, một đơn hàng KitKat trị giá 110.000 USD đang trên đường từ Nhật Bản đến bang New Jersey (Mỹ) cũng bị chiếm đoạt khi nhóm trộm sử dụng giấy tờ giả mạo của hãng vận chuyển.
Từ sự kiện chiếc xe tải chở 12 tấn KitKat “bốc hơi” cùng hàng hóa, một câu hỏi pháp lý cốt lõi được đặt ra trong thương mại quốc tế: Khi hàng hóa bị cướp, mất mát hoặc hư hỏng trên đường vận chuyển, ai sẽ là người phải chịu trách nhiệm gánh vác tổn thất – Người bán, Người mua hay Đơn vị vận chuyển?
Để giải quyết triệt để tranh chấp này, các thương nhân toàn cầu đã tìm đến một bộ quy tắc chung mang tính chuẩn mực: Incoterms.
Incoterms: Công cụ pháp lý phân chia rủi ro trong thương mại quốc tế
Việc xác định trách nhiệm bồi thường thiệt hại và chịu rủi ro không dựa trên cảm tính mà phải tuân thủ nghiêm ngặt theo các điều kiện thương mại quốc tế mà các bên đã dẫn chiếu trong Hợp đồng mua bán.
1. Giá trị pháp lý của Incoterms 2020
Từ những năm 1920, Phòng thương mại quốc tế (ICC) đã tiến hành các cuộc khảo sát toàn cầu để giải quyết thực trạng bất đồng ngôn ngữ và tập quán thương mại. Trải qua nhiều lần sửa đổi từ phiên bản sơ khai năm 1936 cho đến các năm 1953, 1967, 1990, 2010…, phiên bản mới nhất hiện nay là Incoterms 2020 đã được ban hành để phản ánh chính xác nhất thực tiễn giao thương đương đại.
Phiên bản Incoterms 2020 đã sắp xếp lại cấu trúc nhằm làm rõ hơn nội dung của nghĩa vụ giao hàng và phân chia rủi ro, đồng thời thay thế điều kiện DAT bằng DPU. Hiện tại, Incoterms 2020 bao gồm 11 điều kiện quy tắc, được chia làm hai nhóm chính: nhóm áp dụng cho mọi phương thức vận tải (EXW, FCA, CPT, CIP, DAP, DPU, DDP) và nhóm áp dụng cho vận tải đường biển/thủy nội địa (FAS, FOB, CFR, CIF).
2. Sự công nhận của Pháp luật Việt Nam
Chiếu theo quy định pháp luật quốc gia, cụ thể tại Khoản 2 Điều 5 Luật Thương mại 2005 của Việt Nam, nguyên tắc tự do thỏa thuận được tôn trọng tuyệt đối: “Các bên trong giao dịch thương mại có yếu tố nước ngoài được thoả thuận áp dụng pháp luật nước ngoài, tập quán thương mại quốc tế nếu pháp luật nước ngoài, tập quán thương mại quốc tế đó không trái với các nguyên tắc cơ bản của pháp luật Việt Nam”. Do đó, nếu hợp đồng dẫn chiếu Incoterms 2020, đây sẽ là nguồn luật nội dung trực tiếp điều chỉnh tranh chấp này.
Phân tích 11 điều kiện Incoterms 2020: Lựa chọn nào có lợi cho doanh nghiệp khi xảy ra rủi ro?
Incoterms 2020 bao gồm 11 quy tắc được chia làm hai nhóm dựa trên phương thức vận tải:
- Các điều kiện áp dụng cho mọi phương thức vận tải: EXW, FCA, CPT, CIP, DAP, DPU, DDP.
- Các điều kiện áp dụng riêng cho vận tải biển và thủy nội địa: FAS, FOB, CFR, CIF.
Hãy cùng phân tích sự dịch chuyển rủi ro qua các điều kiện này thông qua lăng kính của vụ cướp KitKat. Giả sử Công ty Nestlé (Italy) là Người bán và một chuỗi siêu thị tại Ba Lan là Người mua.
- Nhóm rủi ro thuộc về NGƯỜI MUA (Nhà phân phối tại Ba Lan gánh chịu)
- Điều kiện EXW (Ex Works – Giao tại xưởng): Nếu chốt điều kiện này, rủi ro chuyển sang người mua ngay khi người bán đặt lô kẹo KitKat tại xưởng ở Italy. Xe tải bị cướp trên đường, người mua ở Ba Lan mất trắng hàng nhưng vẫn phải thanh toán tiền cho người bán.
- Điều kiện FCA (Free Carrier – Giao cho người chuyên chở): Rủi ro chuyển giao khi người bán giao hàng cho người chuyên chở do người mua chỉ định.
- Điều kiện CPT (Carriage Paid To) và CIP (Carriage And Insurance Paid To): Dù người bán trả tiền cước phí xe tải, nhưng rủi ro đã được chuyển sang người mua ngay khi hàng được giao cho người chuyên chở đầu tiên. Tuy nhiên, nếu áp dụng CIP, Incoterms 2020 có quy định về mức bảo hiểm cao hơn. Lúc này, người mua Ba Lan chịu rủi ro nhưng sẽ được công ty bảo hiểm bồi thường. (Lưu ý: FAS, FOB, CFR, CIF là các điều kiện vận tải biển, nếu hàng đi tàu biển mà bị cướp biển tấn công sau khi hàng đã qua lan can tàu/lên tàu thì rủi ro cũng thuộc về người mua).
- Nhóm rủi ro thuộc về NGƯỜI BÁN (Nhà cung cấp tại Italy gánh chịu) Đây là các điều kiện Nhóm D, nơi người bán chịu toàn bộ rủi ro cho đến khi hàng đến đích an toàn:
- Điều kiện DAP (Delivered At Place – Giao tại nơi đến): Người bán giao hàng khi xe tải đến nơi tại Ba Lan, sẵn sàng để dỡ hàng. Vì xe tải bị cướp giữa đường ở Áo hoặc Séc, rủi ro chưa được chuyển giao. Người bán tại Italy phải chịu thiệt hại lô kẹo 100.000 USD này.
- Điều kiện DPU (Delivered At Place Unloaded – Giao tại nơi đến đã dỡ xuống): Tương tự DAP, nhưng người bán còn phải chịu thêm rủi ro trong quá trình dỡ hàng xuống. Hàng mất giữa đường, người bán đền.
- Điều kiện DDP (Delivered Duty Paid – Giao đã nộp thuế): Trách nhiệm lớn nhất thuộc về người bán, bao gồm cả rủi ro và chi phí thông quan. Xe bị cướp, người bán tự chịu trách nhiệm hoàn toàn
Từ góc độ phòng ngừa rủi ro thông qua vụ việc 12 tấn kẹo KitKat, các pháp nhân thương mại khi tham gia giao kết hợp đồng xuất nhập khẩu cần đặc biệt lưu tâm:
- Tính chính xác trong việc lựa chọn điều kiện Incoterms: Tập quán thương mại quốc tế Incoterms 2020 không tự động áp dụng nếu không có sự dẫn chiếu minh thị trong hợp đồng. Các bên cần quy định rõ ràng phiên bản áp dụng (ví dụ: “FCA Milan, Italy – Incoterms® 2020”). Việc quy định chung chung dễ dẫn đến việc các cơ quan tài phán giải thích sai lệch ý chí của các bên.
- Sự tách biệt giữa “Chuyển giao rủi ro” và “Chuyển giao quyền sở hữu”: Các điều kiện Incoterms 2020 (EXW, FCA, DAP…) chỉ giải quyết vấn đề phân định chi phí và rủi ro mất mát, hoàn toàn không điều chỉnh thời điểm chuyển giao quyền sở hữu hàng hóa. Do đó, các bên cần có các điều khoản bổ sung về bảo lưu quyền sở hữu.
- Hàng rào bảo vệ thông qua bảo hiểm: Vụ trộm hàng hóa với thủ đoạn tinh vi (kể cả sử dụng hồ sơ giả mạo) cho thấy rủi ro vật chất luôn hiện hữu. Dù áp dụng bất kỳ quy tắc nào, việc thỏa thuận chủ thể mua bảo hiểm hàng hóa theo mức (A), (B) hay (C) của Viện những người bảo hiểm London (ICC) là giải pháp phân tán rủi ro pháp lý an toàn và hữu hiệu nhất. Việc nhà sản xuất sử dụng mã lô để truy tìm hàng mất cắp trên thị trường chỉ là một nỗ lực xử lý khủng hoảng hậu sự cố, không thể thay thế cho cơ chế bảo vệ quyền lợi hợp pháp từ hợp đồng bảo hiểm và Incoterms.
Kết luận: Sự kiện mất mát 12 tấn kẹo KitKat tại châu Âu là một tiền lệ thực tiễn sâu sắc. Giải pháp pháp lý duy nhất để phân định trách nhiệm bồi thường trong tình huống này đòi hỏi phải căn cứ vào sự thỏa thuận, ý chí đích thực của các chủ thể thông qua việc lựa chọn áp dụng quy tắc nào trong số 11 điều kiện của Incoterms 2020. Mọi sự chủ quan trong công tác soạn thảo hợp đồng thương mại quốc tế đều có thể dẫn đến những thiệt hại tài chính nghiêm trọng và không thể vãn hồi.
Cơ sở áp dụng pháp luật tại Việt Nam
Đối với các doanh nghiệp xuất nhập khẩu Việt Nam, việc hiểu và áp dụng Incoterms 2020 là tối quan trọng để phòng ngừa các kịch bản mất hàng như vụ KitKat.
Theo Điều 5 Luật Thương mại 2005, trong các giao dịch thương mại có yếu tố nước ngoài, các bên được quyền tự do thỏa thuận áp dụng pháp luật nước ngoài hoặc tập quán thương mại quốc tế (như Incoterms). Điều kiện duy nhất là việc áp dụng tập quán đó không được trái với các nguyên tắc cơ bản của pháp luật Việt Nam.
Tổng kết lại, vụ việc 12 tấn kẹo KitKat trị giá trăm ngàn đô la “bốc hơi” cùng chiếc xe tải là minh chứng sống động nhất cho thấy tầm quan trọng của việc lựa chọn điều kiện Incoterms 2020. Doanh nghiệp xuất nhập khẩu cần đàm phán kỹ lưỡng 1 trong 11 điều kiện này, đồng thời mua các gói bảo hiểm vận tải phù hợp để không bị đẩy vào bờ vực thiệt hại tài chính khi những tai nạn hoặc vụ cướp táo tợn bất ngờ xảy ra.
Bài viết có sự tham khảo từ: https://vnexpress.net/12-tan-kitkat-bi-cuop-tren-duong-van-chuyen-khap-chau-au-5056085.html
Tham khảo thêm bài viết của chúng tôi: https://htllaw.com.vn/bo-noi-vu-de-xuat-tang-luong-co-so
