Trong thời gian gần đây, hàng loạt vụ việc nghệ sĩ, KOL, TikToker và influencer quảng cáo sản phẩm sai sự thật đã trở thành chủ đề nóng trên mạng xã hội. Nhiều sản phẩm được quảng bá với những lời cam kết như “hiệu quả 100%”, “khỏi bệnh nhanh”, “giảm cân thần tốc”, “đẹp da sau vài ngày sử dụng”… dù chưa được kiểm chứng hoặc chưa được cơ quan có thẩm quyền xác nhận.
- Điều đáng nói là nhiều người tiêu dùng mua sản phẩm vì tin tưởng danh tiếng của người quảng cáo.
- Khi sản phẩm không đúng chất lượng hoặc gây ảnh hưởng sức khỏe, tranh chấp pháp lý bắt đầu phát sinh.
- Đây cũng là lý do cơ quan quản lý hiện đang siết chặt hoạt động quảng cáo trên nền tảng mạng xã hội.
Quảng Cáo Sai Sự Thật Là Gì Theo Quy Định Pháp Luật?
Theo Điều 8 Luật Quảng cáo 2012, các hành vi bị cấm trong hoạt động quảng cáo bao gồm:
“Quảng cáo không đúng hoặc gây nhầm lẫn về khả năng kinh doanh, khả năng cung cấp sản phẩm, hàng hóa, dịch vụ của tổ chức, cá nhân kinh doanh sản phẩm, hàng hóa, dịch vụ…”
Ngoài ra còn bao gồm:
- Quảng cáo gian dối;
- Quảng cáo gây nhầm lẫn về công dụng sản phẩm;
- Sử dụng từ ngữ tuyệt đối nhưng không có căn cứ chứng minh;
- Quảng cáo thực phẩm chức năng như thuốc chữa bệnh.
Hiện nay, nhiều nội dung livestream hoặc video quảng cáo thường có dấu hiệu vi phạm như:
- “Cam kết khỏi bệnh”;
- “Không hiệu quả hoàn tiền 100%”;
- “Giảm 10kg trong 7 ngày”;
- “Trị dứt điểm”;
- “Bác sĩ khuyên dùng” dù không có tài liệu chứng minh.
Các nội dung này đều có nguy cơ vi phạm pháp luật quảng cáo và pháp luật bảo vệ người tiêu dùng.
Người Nổi Tiếng Có Phải Chịu Trách Nhiệm Hay Không?
Nhiều người cho rằng nghệ sĩ hoặc KOL chỉ là người “nhận quảng cáo” nên không phải chịu trách nhiệm nếu sản phẩm có vấn đề. Tuy nhiên, pháp luật hiện hành không quy định miễn trách nhiệm trong trường hợp này.
Theo Điều 34 Luật Quảng cáo 2012:
Người phát hành quảng cáo có trách nhiệm kiểm tra các tài liệu liên quan đến điều kiện quảng cáo của sản phẩm, hàng hóa, dịch vụ trước khi thực hiện quảng cáo.
Điều này đồng nghĩa:
- Người trực tiếp quảng bá sản phẩm;
- Người đăng tải nội dung quảng cáo;
- Người sử dụng hình ảnh cá nhân để tạo niềm tin cho khách hàng;
đều có thể bị xem xét trách nhiệm nếu quảng cáo sai sự thật hoặc gây thiệt hại cho người tiêu dùng.
Quảng Cáo Sai Sự Thật Có Thể Bị Xử Phạt Như Thế Nào?
Theo Nghị định 38/2021/NĐ-CP, hành vi quảng cáo sai sự thật có thể bị áp dụng các hình thức xử phạt như:
- Phạt tiền;
- Buộc tháo gỡ quảng cáo vi phạm;
- Buộc cải chính thông tin;
- Buộc thu hồi sản phẩm quảng cáo;
- Buộc xóa nội dung trên nền tảng mạng xã hội.
Tùy mức độ vi phạm:
- Mức xử phạt có thể lên đến hàng chục hoặc hàng trăm triệu đồng.
- Nếu vi phạm liên quan thực phẩm, mỹ phẩm, thuốc hoặc sức khỏe người tiêu dùng thì mức xử phạt còn nghiêm khắc hơn.
Có Thể Bị Truy Cứu Trách Nhiệm Hình Sự Không?
Trong nhiều trường hợp nghiêm trọng, quảng cáo gian dối không chỉ dừng ở xử phạt hành chính mà còn có thể bị truy cứu trách nhiệm hình sự.
Theo Điều 197 Bộ luật Hình sự 2015 sửa đổi bổ sung 2017 về Tội quảng cáo gian dối:
“Người nào quảng cáo gian dối về hàng hóa, dịch vụ đã bị xử phạt vi phạm hành chính về hành vi này mà còn vi phạm…”
thì có thể:
- Bị phạt tiền;
- Bị cải tạo không giam giữ;
- Hoặc bị phạt tù tùy tính chất và hậu quả gây ra.
Đây là quy định cho thấy pháp luật không còn xem quảng cáo sai sự thật là hành vi “vi phạm nhẹ” như trước đây.
Người Tiêu Dùng Có Quyền Gì Khi Bị Quảng Cáo Lừa Dối?
Theo Luật Bảo vệ quyền lợi người tiêu dùng 2023, người tiêu dùng có các quyền cơ bản như:
- Quyền được cung cấp thông tin chính xác;
- Quyền khiếu nại;
- Quyền yêu cầu bồi thường thiệt hại;
- Quyền khởi kiện để bảo vệ quyền lợi hợp pháp.
Nếu chứng minh được:
- Việc mua hàng xuất phát từ nội dung quảng cáo;
- Sản phẩm không đúng như cam kết;
- Hoặc gây thiệt hại thực tế;
thì tổ chức, cá nhân liên quan hoàn toàn có thể phải bồi thường.
Vì Sao Tình Trạng Quảng Cáo Sai Sự Thật Ngày Càng Nhiều?
Một trong những nguyên nhân lớn hiện nay là:
- Sự phát triển quá nhanh của TikTok, Facebook, livestream bán hàng;
- Xu hướng kiếm tiền từ quảng cáo cá nhân;
- Affiliate marketing;
- Và việc thiếu kiểm soát nội dung quảng bá trên mạng xã hội.
Chỉ cần:
- Có lượng người theo dõi lớn;
- Có sức ảnh hưởng;
- Có độ nổi tiếng;
thì việc quảng bá sản phẩm có thể mang lại nguồn thu rất cao.
Điều này khiến nhiều người:
- Bỏ qua bước kiểm chứng;
- Quảng cáo theo kịch bản có sẵn;
- Hoặc cố tình thổi phồng công dụng để tăng doanh số.
Người Tiêu Dùng Cần Lưu Ý Điều Gì?
Để hạn chế rủi ro khi mua hàng qua quảng cáo mạng xã hội, người tiêu dùng nên:
- Kiểm tra nguồn gốc sản phẩm;
- Xem giấy phép công bố;
- Không tin tuyệt đối vào lời quảng cáo của người nổi tiếng;
- Đối chiếu thông tin từ cơ quan chức năng;
- Giữ lại hóa đơn và chứng từ mua hàng.
Đặc biệt cần cảnh giác với các nội dung:
- “Cam kết hiệu quả tuyệt đối”;
- “Không cần dùng thuốc vẫn khỏi”;
- “Giảm cân siêu tốc”;
- “Điều trị dứt điểm”.
Đây đều là các cụm từ rất dễ vi phạm quy định pháp luật quảng cáo.
Trong bối cảnh mạng xã hội phát triển mạnh, hoạt động quảng cáo của KOL, influencer và người nổi tiếng không còn đơn thuần là hoạt động truyền thông mà đã gắn liền với trách nhiệm pháp lý đối với người tiêu dùng và xã hội. Đây cũng là lý do pháp luật ngày càng siết chặt trách nhiệm đối với các hoạt động quảng cáo trên môi trường mạng hiện nay.
https://www.canva.com/design/DAGr6OW5Hb4/QrlaUhVUtnSFBdlFM6milQ/edit
https://htllaw.com.vn/vp-thua-phat-lai-doi-thanh-vp-thi-hanh-an-dan-su
