Trong những năm gần đây, tình trạng mua bán người núp bóng tuyển dụng “việc nhẹ lương cao” đang trở thành một trong những vấn đề pháp lý và xã hội đặc biệt nghiêm trọng. Chỉ bằng những lời quảng cáo hấp dẫn trên mạng xã hội như “lương 50 – 100 triệu/tháng”, “không cần kinh nghiệm”, “bao ăn ở”, “làm việc văn phòng”, nhiều người đã bị dụ dỗ sang nước ngoài hoặc đến các địa điểm xa để rồi trở thành nạn nhân của các đường dây mua bán người, cưỡng bức lao động và lừa đảo xuyên biên giới.
Không ít trường hợp sau khi xuất cảnh mới phát hiện bản thân bị giữ hộ chiếu, điện thoại, giấy tờ tùy thân, bị quản lý nghiêm ngặt và ép tham gia các hoạt động lừa đảo trực tuyến hoặc lao động trái ý muốn. Nhiều nạn nhân bị đánh đập, đe dọa hoặc yêu cầu gia đình nộp “tiền chuộc” mới được trở về Việt Nam.
Thực trạng này cho thấy tội phạm mua bán người hiện nay không còn hoạt động theo phương thức truyền thống mà ngày càng tinh vi, có tổ chức và tận dụng mạnh mẽ công nghệ, mạng xã hội để tiếp cận nạn nhân.
“Việc nhẹ lương cao” – Chiêu trò phổ biến của tội phạm mua bán người
Hiện nay, các đối tượng thường sử dụng Facebook, Zalo, Telegram, TikTok hoặc các hội nhóm tuyển dụng để đăng tải thông tin tuyển dụng hấp dẫn như:
- Thu nhập hàng chục đến hàng trăm triệu đồng mỗi tháng;
- Không cần bằng cấp;
- Không yêu cầu kinh nghiệm;
- Chỉ cần sử dụng điện thoại hoặc máy tính;
- Bao toàn bộ chi phí ăn ở và đi lại;
- Hỗ trợ xuất cảnh nhanh chóng;
- Cam kết công việc hợp pháp.
Nhiều người do áp lực kinh tế, thiếu việc làm hoặc mong muốn đổi đời nhanh chóng đã tin tưởng và liên hệ với các đối tượng tuyển dụng.
Ban đầu, các đối tượng thường tạo cảm giác chuyên nghiệp bằng cách:
- Sử dụng hình ảnh văn phòng sang trọng;
- Giả danh công ty nước ngoài;
- Gửi hợp đồng giả;
- Cho ứng trước tiền;
- Hứa hẹn môi trường làm việc hiện đại.
Tuy nhiên, sau khi nạn nhân di chuyển đến nơi làm việc hoặc sang nước ngoài, nhiều người mới phát hiện:
- Bị giữ hộ chiếu và giấy tờ cá nhân;
- Không được tự do đi lại;
- Không được liên lạc với gia đình;
- Bị ép làm việc trong các cơ sở lừa đảo online;
- Bị ép gọi điện, nhắn tin lừa đảo người khác;
- Bị ép lao động quá sức;
- Bị bạo hành nếu chống đối hoặc bỏ trốn.
Có trường hợp nạn nhân bị bán qua nhiều địa điểm khác nhau hoặc bị ép tham gia hoạt động đánh bạc, lừa đảo tài chính và tội phạm công nghệ cao.
Vì sao nhiều người vẫn trở thành nạn nhân?
Một trong những nguyên nhân lớn khiến nhiều người trở thành nạn nhân là:
- Thiếu hiểu biết pháp luật;
- Mong muốn kiếm tiền nhanh;
- Tin tưởng quảng cáo trên mạng xã hội;
- Khó khăn kinh tế;
- Thiếu kỹ năng kiểm chứng thông tin tuyển dụng.
Ngoài ra, các đối tượng hiện nay thường hoạt động theo tổ chức, có sự phân công rõ ràng từ:
- Người tìm kiếm nạn nhân;
- Người môi giới;
- Người vận chuyển;
- Người quản lý tại nơi cưỡng bức lao động.
Điều này khiến việc phát hiện và ngăn chặn gặp nhiều khó khăn.
Hành vi tuyển dụng “việc nhẹ lương cao” để bóc lột người khác có thể cấu thành tội gì?
Tùy theo tính chất và hậu quả của hành vi, các đối tượng có thể bị truy cứu trách nhiệm hình sự về nhiều tội danh khác nhau theo Bộ luật Hình sự 2015 sửa đổi, bổ sung 2017.
Tội mua bán người – Điều 150 Bộ luật Hình sự
Theo Điều 150 Bộ luật Hình sự 2015 sửa đổi, bổ sung 2017:
“Người nào dùng vũ lực, đe dọa dùng vũ lực, lừa gạt hoặc thủ đoạn khác thực hiện hành vi mua bán người thì bị truy cứu trách nhiệm hình sự.”
Các hành vi thường gặp gồm:
- Dụ dỗ người khác ra nước ngoài;
- Chuyển giao người để nhận tiền hoặc lợi ích vật chất;
- Bóc lột lao động;
- Ép buộc tham gia hoạt động trái pháp luật;
- Kiểm soát, quản lý người trái ý muốn.
Tùy mức độ vi phạm, người phạm tội có thể đối mặt với:
- Phạt tù nhiều năm;
- Phạt tù từ 12 năm đến 20 năm;
- Trường hợp đặc biệt nghiêm trọng có thể bị phạt tù chung thân.
Ngoài hình phạt tù, người phạm tội còn có thể:
- Bị phạt tiền;
- Bị quản chế;
- Bị cấm cư trú;
- Tịch thu tài sản.
Tội mua bán người dưới 16 tuổi – Điều 151 Bộ luật Hình sự
Đối với nạn nhân là trẻ em hoặc người dưới 16 tuổi, mức xử lý sẽ nghiêm khắc hơn.
Hiện nay, nhiều đối tượng lợi dụng mạng xã hội để:
- Làm quen với trẻ vị thành niên;
- Dụ dỗ bỏ nhà đi;
- Hứa hẹn việc làm hoặc tình cảm;
- Lừa đưa ra khỏi địa phương.
Theo Điều 151 Bộ luật Hình sự, hành vi mua bán người dưới 16 tuổi là hành vi đặc biệt nghiêm trọng và có thể phải chịu mức án rất nặng.
Tội cưỡng bức lao động – Điều 297 Bộ luật Hình sự
Nếu người lao động bị:
- Ép làm việc trái ý muốn;
- Bị quản lý, giam giữ;
- Bị đe dọa hoặc hành hung;
- Không được rời nơi làm việc;
thì các đối tượng còn có thể bị xử lý về tội cưỡng bức lao động theo Điều 297 Bộ luật Hình sự.
Đây là hành vi xâm phạm nghiêm trọng quyền tự do lao động và quyền con người.
Tội tổ chức cho người khác xuất cảnh trái phép
Nhiều đối tượng đưa người vượt biên trái phép nhằm tránh sự kiểm soát của cơ quan chức năng. Khi đó, ngoài tội mua bán người, các đối tượng còn có thể bị xử lý thêm về:
- Tội tổ chức cho người khác xuất cảnh trái phép;
- Hoặc tội môi giới xuất nhập cảnh trái phép.
Có thể bị xử lý thêm về tội lừa đảo và tội phạm công nghệ cao
Trong nhiều vụ án, nạn nhân bị ép tham gia các hoạt động:
- Lừa đảo chuyển khoản;
- Giả danh cơ quan chức năng;
- Lừa đầu tư tài chính;
- Đánh bạc online;
- Chiếm đoạt tài sản qua mạng.
Do đó, các đối tượng đứng sau đường dây còn có thể bị xử lý thêm về:
- Tội lừa đảo chiếm đoạt tài sản theo Điều 174 Bộ luật Hình sự;
- Tội sử dụng mạng máy tính, mạng viễn thông hoặc phương tiện điện tử thực hiện hành vi chiếm đoạt tài sản theo Điều 290 Bộ luật Hình sự.
Các căn cứ pháp lý liên quan
Bộ luật Hình sự 2015 sửa đổi, bổ sung 2017
- Điều 150: Tội mua bán người;
- Điều 151: Tội mua bán người dưới 16 tuổi;
- Điều 174: Tội lừa đảo chiếm đoạt tài sản;
- Điều 290: Tội sử dụng mạng máy tính, mạng viễn thông thực hiện hành vi chiếm đoạt tài sản;
- Điều 297: Tội cưỡng bức lao động;
- Điều 349, 350: Các tội liên quan đến xuất nhập cảnh trái phép.
Luật Phòng, chống mua bán người 2011
Quy định:
- Phòng ngừa mua bán người;
- Bảo vệ và hỗ trợ nạn nhân;
- Trách nhiệm của cơ quan chức năng trong đấu tranh phòng chống tội phạm mua bán người.
Luật An ninh mạng 2018
Quy định:
- Xử lý hành vi lợi dụng không gian mạng để phạm tội;
- Bảo vệ thông tin cá nhân;
- Ngăn chặn các hành vi lừa đảo trên mạng xã hội.
Luật Trẻ em 2016
Quy định trách nhiệm bảo vệ trẻ em khỏi:
- Nguy cơ bị bóc lột;
- Mua bán;
- Xâm hại trên môi trường mạng.
Hệ lụy nghiêm trọng đối với nạn nhân và xã hội
Tội phạm mua bán người để lại hậu quả rất nặng nề:
- Nạn nhân bị tổn hại sức khỏe và tinh thần;
- Nhiều người bị sang chấn tâm lý kéo dài;
- Gia đình mất liên lạc với người thân;
- Gia tăng tội phạm xuyên quốc gia;
- Gây mất an ninh trật tự xã hội.
Không ít nạn nhân sau khi được giải cứu vẫn gặp khó khăn trong việc tái hòa nhập cộng đồng vì mặc cảm hoặc ảnh hưởng tâm lý nghiêm trọng.
Người dân cần làm gì để tránh trở thành nạn nhân?
Để phòng tránh nguy cơ bị lừa đảo dưới hình thức “việc nhẹ lương cao”, người dân cần:
- Không tin vào công việc có thu nhập quá cao bất thường;
- Kiểm tra kỹ công ty tuyển dụng;
- Không xuất cảnh trái phép;
- Không giao giấy tờ tùy thân cho người lạ;
- Cảnh giác với lời mời qua mạng xã hội;
- Tìm hiểu kỹ quy định pháp luật về lao động và xuất cảnh;
- Chủ động báo cơ quan chức năng khi phát hiện dấu hiệu nghi vấn.
Đặc biệt, gia đình cần quan tâm đến trẻ vị thành niên khi sử dụng mạng xã hội để hạn chế nguy cơ bị dụ dỗ hoặc lôi kéo.
Tăng cường đấu tranh với tội phạm mua bán người trong giai đoạn hiện nay
Trong thời gian qua, cơ quan chức năng liên tục triệt phá nhiều đường dây mua bán người xuyên biên giới hoạt động dưới vỏ bọc tuyển dụng lao động. Nhiều đối tượng đã bị khởi tố và xử lý nghiêm theo quy định pháp luật.
Tuy nhiên, cùng với sự phát triển của công nghệ và mạng xã hội, thủ đoạn phạm tội ngày càng tinh vi hơn. Vì vậy, việc nâng cao nhận thức pháp luật, tăng cường tuyên truyền và xử lý nghiêm các đối tượng vi phạm là giải pháp quan trọng nhằm bảo vệ quyền con người, bảo đảm an ninh trật tự và ngăn chặn loại tội phạm nguy hiểm này.
https://www.canva.com/design/DAGr6OW5Hb4/QrlaUhVUtnSFBdlFM6milQ/edit
https://htllaw.com.vn/vp-thua-phat-lai-doi-thanh-vp-thi-hanh-an-dan-su
