I. Tổng quan về trình tự phá sản và quyền lợi của người lao động khi doanh nghiệp phá sản
Khi một doanh nghiệp rơi vào tình trạng mất khả năng thanh toán và buộc phải tuyên bố phá sản, quyền lợi của người lao động khi doanh nghiệp phá sản luôn là mối quan tâm hàng đầu của cả pháp luật và xã hội. Pháp luật Việt Nam có những quy định rất rõ ràng về việc xử lý tài sản của doanh nghiệp (DN) và thứ tự ưu tiên thanh toán, trong đó, các khoản nợ liên quan đến người lao động được xếp ở vị trí ưu tiên gần như cao nhất.
Mục đích của quy trình phá sản là xử lý toàn bộ tài sản hiện có của DN để thanh toán cho các chủ nợ, bao gồm cả NLĐ. Bài viết này sẽ làm rõ các bước cụ thể để xử lý tài sản và quyền lợi mà người lao động khi doanh nghiệp phá sản được hưởng.
II. Căn cứ pháp lý về xử lý tài sản và quyền lợi người lao động khi doanh nghiệp phá sản
Mọi quy định về xử lý tài sản và thanh toán nợ cho người lao động khi doanh nghiệp phá sản được căn cứ chủ yếu tại:
-
Luật Phá sản năm 2014: Đặc biệt là các Điều 48, 49, và 54 quy định về thủ tục phá sản, thu hồi tài sản và thứ tự phân chia tài sản.
-
Bộ luật Lao động năm 2019: Quy định về việc chấm dứt hợp đồng lao động khi DN phá sản.
-
Luật Bảo hiểm xã hội: Quy định về nghĩa vụ đóng BHXH, BHYT.
III. Quyền lợi của người lao động khi doanh nghiệp phá sản được pháp luật bảo vệ
Dù doanh nghiệp phá sản thì các quyền lợi hợp pháp của NLĐ vẫn được đảm bảo và ưu tiên thanh toán từ khối tài sản của DN.
1. Quyền được thanh toán tiền lương, trợ cấp
Tiền lương, tiền công, tiền trợ cấp thôi việc, trợ cấp mất việc làm và các khoản quyền lợi khác theo hợp đồng lao động hoặc thỏa ước lao động tập thể phải được ưu tiên thanh toán. Đây là khoản nợ được ưu tiên thanh toán thứ hai, ngay sau chi phí phá sản.
2. Quyền được thanh toán bảo hiểm xã hội (BHXH), bảo hiểm y tế (BHYT)
Khoản nợ BHXH, BHYT và bảo hiểm thất nghiệp mà DN chưa đóng cho người lao động khi doanh nghiệp phá sản cũng được xếp vào nhóm ưu tiên thanh toán. Điều này đảm bảo NLĐ vẫn có thời gian đóng BHXH đầy đủ để hưởng chế độ hưu trí, ốm đau sau này.
3. Quyền được chấm dứt hợp đồng lao động và nhận trợ cấp thôi việc
Theo quy định, doanh nghiệp phá sản là căn cứ để chấm dứt hợp đồng lao động. NLĐ sẽ được hưởng đầy đủ các khoản trợ cấp thôi việc, trợ cấp mất việc làm (nếu đủ điều kiện) tính đến thời điểm Tòa án ra quyết định tuyên bố phá sản.
IV. 6 Bước Xử lý Tài sản của Doanh nghiệp trong quá trình phá sản
Việc xử lý tài sản của doanh nghiệp phá sản được thực hiện bởi Quản tài viên hoặc Doanh nghiệp quản lý, thanh lý tài sản dưới sự giám sát của Thẩm phán:
-
Kiểm kê và Lập Danh sách tài sản: Toàn bộ tài sản (tiền mặt, máy móc, bất động sản, khoản phải thu…) được kiểm kê, niêm phong và lập danh sách chi tiết.
-
Đánh giá lại tài sản: Xác định giá trị thực tế của tài sản tại thời điểm phá sản.
-
Thu hồi tài sản: Thực hiện thu hồi các khoản nợ phải thu, các giao dịch bị vô hiệu hóa (nếu có).
-
Bán đấu giá tài sản: Tài sản của DN được bán đấu giá công khai theo quy định của pháp luật để tạo ra tiền mặt cho việc thanh toán.
-
Xây dựng Phương án phân chia tài sản: Quản tài viên lập phương án phân chia dựa trên khối tài sản thu hồi được và thứ tự ưu tiên nợ.
-
Thực hiện thanh toán: Phân chia tiền thu được cho các chủ nợ theo thứ tự ưu tiên đã được Tòa án phê duyệt.
Việc xử lý tài sản này là nguồn duy nhất để chi trả quyền lợi cho người lao động khi doanh nghiệp phá sản.
V. Thứ tự ưu tiên thanh toán tài sản cho người lao động khi doanh nghiệp phá sản
Theo Điều 54 Luật Phá sản 2014, tài sản của DN sau khi được thanh lý sẽ được phân chia theo thứ tự ưu tiên nghiêm ngặt.
1. Chi phí phá sản (Ưu tiên số 1)
Khoản chi phí đầu tiên được thanh toán là Chi phí phá sản, bao gồm phí Tòa án, chi phí thuê Quản tài viên, chi phí định giá, bảo quản và thanh lý tài sản.
2. Thanh toán nợ lương và các khoản liên quan đến người lao động (Ưu tiên số 2)
Sau khi trừ đi Chi phí phá sản, toàn bộ số tiền còn lại sẽ được ưu tiên để thanh toán các khoản nợ sau cho người lao động khi doanh nghiệp phá sản:
-
Tiền lương, tiền công, trợ cấp thôi việc, trợ cấp mất việc.
-
Các khoản nợ khác phát sinh từ hợp đồng lao động.
-
Tiền nợ BHXH, BHYT, BHTN.
Quan trọng: Khoản nợ lương, BHXH của người lao động được ưu tiên thanh toán trước cả nợ có bảo đảm (chấp tài sản, thế chấp) và nợ thuế. Việc này đảm bảo cuộc sống tối thiểu cho NLĐ sau khi DN mất đi.
3. Thanh toán nợ có bảo đảm và không bảo đảm (Ưu tiên số 3 và 4)
Chỉ sau khi thanh toán hết các khoản nợ của người lao động, tài sản còn lại mới được dùng để:
-
Ưu tiên số 3: Thanh toán nợ có bảo đảm một phần hoặc toàn bộ.
-
Ưu tiên số 4: Thanh toán nghĩa vụ tài chính với Nhà nước (thuế, phí) và các khoản nợ không có bảo đảm khác (nợ nhà cung cấp, đối tác, v.v.).
VI. Trách nhiệm của Chủ doanh nghiệp và Quản tài viên
Trong quá trình giải quyết quyền lợi cho người lao động khi doanh nghiệp phá sản:
-
Trách nhiệm của Chủ DN: Phải trung thực kê khai toàn bộ tài sản, hợp đồng, các khoản nợ liên quan đến NLĐ và bàn giao đầy đủ cho Quản tài viên. Việc cố tình che giấu tài sản có thể bị truy cứu trách nhiệm hình sự.
-
Trách nhiệm của Quản tài viên: Phải đại diện cho người lao động khi doanh nghiệp phá sản trong quá trình thanh lý tài sản, đảm bảo tính công khai, minh bạch và thực hiện đúng thứ tự ưu tiên thanh toán theo Luật Phá sản.
VII. Giải đáp thắc mắc thường gặp
1. Nếu tài sản không đủ để thanh toán hết lương cho người lao động thì sao?
Trả lời: Theo nguyên tắc chung của Luật Phá sản, nếu tài sản còn lại không đủ để thanh toán hết các khoản nợ cùng thứ tự ưu tiên (ví dụ: Ưu tiên số 2), thì số tiền thu hồi được sẽ được chia cho các chủ nợ theo tỷ lệ phần trăm tương ứng với số nợ của mỗi người.
2. Người lao động có phải nộp đơn yêu cầu thanh toán không?
Trả lời: Người lao động không cần phải nộp đơn yêu cầu phá sản, nhưng cần chủ động phối hợp với Quản tài viên để cung cấp thông tin về tiền lương, thời gian làm việc, và các khoản nợ mà DN còn thiếu. Quản tài viên có trách nhiệm tổng hợp danh sách người lao động khi doanh nghiệp phá sản và các khoản nợ liên quan.
VIII. Kết luận
Việc đảm bảo quyền lợi của người lao động khi doanh nghiệp phá sản là một nguyên tắc cơ bản và nhất quán trong pháp luật Việt Nam. Với thứ tự ưu tiên thanh toán cao (chỉ sau chi phí phá sản), NLĐ có cơ sở pháp lý vững chắc để thu hồi các khoản nợ lương, trợ cấp và BHXH. Người lao động cần theo dõi sát sao quá trình làm việc của Quản tài viên và Hội nghị chủ nợ để kịp thời bảo vệ quyền lợi của mình.
Bài viết có sự tham khảo từ văn bản Luật Phá sản 2014 trên website Thư viện pháp luật
Tham khảo thêm: https://htllaw.com.vn/tai-san-rieng-trong-thoi-ky-hon-nhan-2025
